Π.Ο.Θ.Σ. - ΤΟ ΘΡΑΚΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

ΤΟ ΘΡΑΚΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

 

 

Στα παιδιά μας
και στα παιδιά των παιδιών μας
για να συνεχίζουν.....

Πήγαινε λοιπόν στα δημοτικά τραγούδια, στη δημοτική τέχνη και στη χωριάτικη και τη λαϊκή ζωή για να βρεις τη γλώσσα σου και την ψυχή σου, και, μ' αυτά τα εφόδια, αν έχεις ορμή μέσα σου και φύσημα, θα πλάσης ό,τι θέλεις, παράδοση και πολιτισμό και αλήθεια και φιλοσοφία.

Ίων Δραγούμης, ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Αθήνα 1927

Γιατί λαοί που καταφρονούν τη ζωντανή και δημιουργική τους παρά­δοση και δεν αναδιφούν στο πολιτισμικό τους υπέδαφος, για να αντλήσουν πείρα και γνώση, που θα κάνουν πιο πλούσια και ατόφια τη δική τους σύγχρονη πράξη, όχι μόνο πριονίζουν τις ρίζες τους αλλά και καθιστούν ατροφικές και ισχνές τις καταβολάδες τους, δηλαδή την ίδια τους τη συνέχεια και εξέλιξη.

Θανάσης Τζούλης, Καθηγητής Δ.Π.Θ.
ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Αλεξανδρούπολη 1994

Στην τραγουδομάνα Θράκη, συναντάμε μια πολύ μεγάλη ποικιλία μελωδιών, ρυθμών και χορών. Την μεγαλύτερη ίσως από κάθε άλλη Ελληνική περιοχή. Το τραγούδι της Θράκης είναι συνυφασμένο όπως παντού, με της ζωής τις έγνοιες και της ψυχής τα συναισθήματα. Οι Θράκες, λαός παλαιότατος, πάντα τραγούδησαν στις εκδηλώσεις της ψυχής τους, κι’ από τον παλαιό Ορφέα ως τα σήμερα ποτέ δεν έπαυσε να ηχεί το τραγούδι τους , πότε σαν Βυζαντινός ψαλμός, πότε σαν αναστάσιμο. Πότε σαν πένθιμο τροπάρι, πότε σα μοιρολόγι, πάντα εκφραστικό των αναλόγων συναισθημάτων της ψυχής των. Οι χαρές, οι γάμοι, τα βαφτίσια, οι βίζιτες ήταν ώρες που ξεχείλιζε το λαϊκό τραγούδι.

Ο Ηρόδοτος γράφει ότι "οι Θράκες ήταν ένας πολεμικός λαός αλλά και πολύ μουσικόφιλος",ο Στράβων σημειώνει "από δε του μέλους και ρυθμού, πάσα μουσική Θρακεία νενόμισται"

Οι Θράκες τραγουδούσαν και τραγουδούν, χόρευαν και χορεύουν σε κάθε τους εκδήλωση, οικογενειακή, κοινωνική. Τραγουδούσαν και χόρευαν στα γιορτές του Διόνυσου, στα συμπόσια, στους γάμους, στους θανάτους. Στην Βυζαντινή περίοδο αλλά και στη μεταβυζαντινή κυριαρχεί για μεγάλη περίοδο έναντι των άλλων μουσικών η εκκλησιαστική μουσική. Στην τριχοτομημένη σημερινή Θράκη συναντούμε τρία μουσικά ιδιώματα. Πρώτο αυτό της Ανατολικής Θράκης που διακρίνουμε ένα έντονο Βυζαντινό ανατολικό χρώμα ως προς την μουσική και απλούς ήπιους ρυθμούς ως προς τους χορούς. Στη Βόρεια Θράκη ακούμε ένα βαλκανικό ηχόχρωμα ως προς τους σκοπούς, στους δε ρυθμούς των χορών παρατηρούμε την τόλμη  και την λεβεντιά. Στην Δυτική Θράκη, την Ελληνική Θράκη, διαπιστώνουμε τόσο στη μουσική όσο και στους χορούς ένα κράμα των άλλων δύο.

Η θεματολογία των τραγουδιών της Θράκης είναι πλούσια και διαχρονική. Κυριαρχούν τα  τραγούδια του ακριτικού κύκλου, τα ιστορικά της Βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου, που διεκτραγωδούν τα συνταρακτικά γεγονότα της εποχής εκείνης, χωρίς βέβαια να λείπουν  και  όλα τα τραγούδια  που ο λαϊκός ποιητής έφτιαξε για κάθε βιοτική περίπτωση του Έλληνα Θρακιώτη.

Έτσι τα τραγούδια του είναι αργά, είναι εκφραστικά, παραστατικά σαν μπαλάντες, όπου ο τραγουδιστής εκτός από τη μελωδία του και καλλιφωνία, μεταχειρίζεται και άλλα έντεχνα μέσα, την ηθοποιία, δηλαδή και την κίνηση του προσώπου και των χεριών και του κορμιού ακόμα, για να εκφράσει τη διάθεση αλλά και το συναίσθημά που πλημμυρίζει την ψυχή του ..

Τα Θρακικά τραγούδια είναι ένας κόσμος άλλος. Είναι μια ψυχική έκφραση απόκοσμη και συγκινητική — μάλιστα τα τραγούδια της τάβλας φέρνουν δάκρυα και ανεβάζουν καημούς στα χείλη.

Η Θρακική ποίηση της αγάπης είναι αξιολογότατη και στα λόγια και στο σκοπό και στο στίχο. Ο μελωδίες της είναι ευχάριστες και εξελίσσονται σαν βυζαντινό τροπάριο με τέλεια έκφραση

Τραγούδια που μιλούν για την αγάπη και τον έρωτα

Του Μαργούδι κι ν' Αλεξανδρής βγαίνουν στην αυλή κρυφά, 
τσ' είδγει γειτονιά κι πουσπουρίζ, 
τσ' είδγει μάνα της κι μουρμουρίζ, 
σώπα βρε Μαργούδι και μη κλαις, 
έβγα στην αυλή κρυφά- κρυφά. 
Αν θέλεις μάνα μ' δείρε με, πάλι εγώ θα βγαίνω στην αυλή

για να βλέπω τον Αλεξανδρή.

Ενώ ένα άλλο τραγούδι από την περιοχή των Σαράντα Εκκλησιών λέι για τον αβάσταχτο καημό ενός νέου για την γειτονοπούλα του που παρακαλάει τη μάνα του να την επισκεφθεί και να της μιλήσει

Λωλαίνουμε μανούλα μου

Για μια γειτονοπούλα μου

Σύρρε μαννέ μ¨και πέστης το

Κάτσε κουβέντιασέ της το…………

τραγούδια του προξενιού και του αρραβώνα

Τώρα ο καιρός καλέ Χρυσούλα, τώρα ο καιρός φθινοπωριάζει, 
τα κορίτσια αρραβωνιάζουν, θ' αρραβωνιάσει κι η Χρυσούλα. 
Θ' αρραβωνιάσει κι η Χρυσούλα και θα πάρει το Νικόλα, 
κι ο Νικόλας προβοδάει στ' Δήμαρχο τη θυγατέρα. 
Κι η Χρυσή καλέ Χρυσούλα, κι η Χρυσή τη στράτα παίρνει, 
στο τρανό το γκιολ' πααίνει. 
Γκιόλι μου ,τρανό μου γκιόλι, τίνος νιάτα θα χαθούνε.

Τραγούδια του γάμου

Ο γάμος είναι η μεγαλύτερη χαρά της ζωής του ανθρώπου και γι αυτό τον ονόμασαν στη Θράκη «χαρά» Η παραλαβή της νύφης από το σπίτι της για την εκκλησία με τα λαλήματα είναι πολύ δραματική αλλά και πομπική. Ανάλογα είναι και τα τραγούδια. Όλοι τραγουδάνε και κλαίνε. Κλαίνε αποχαιρετώντας τη νύφη επειδή φεύγει από το πατρικό της σπίτι. Όταν χορεύηουν τη νύφ στην αυλή του σπιτιού της τραγουδάνε

Αναδιαβαίνει το πουλί¨,αναδιαβαίν ταηδόνι

Αφήνει για στγη μάνα της και όλοι τις γειτόνοι

Δεν είδανε τα μάτια μου τέτοια μαυροματούσα

Τέτοια σγανομιλητή καμαροπερπατούσα……………

Τα νανουρίσματα

Τα νανουρίσματα είναι η πιο ευγενική μορφή και στοργική έκφραση των μητρικών συναισθημάτων. Ένα Μαδυτιανό νανούρισμα λέγει:

Κοιμήσου που να σε χαρώ

Που να σε δώ μεγάλο,

Που να σε δώ στα γράμματα

Και δάσκαλο μεγάλο

Νάνι νάνι το μωρό μου ………..

  • Κο

  • Ενώ ένα άλλο από την περιοχή τω ν Γανοχώρων και συγκεκριμένα από την Καστάμπολη που τραγουδούσε στα παιδιά της η κυρία Συναδινή – Αννούλα Χατζοπούλου έλεγε:

  • Ελα ύπνε και πάρε το, γλυκά να τοκοιμήσεις

  • Και μες στον ύπνο του να με το σεργιανίσεις

  • Να μου το πας εδώ, να μου το πας εκεί, μέσα στα περιβόλια

  • Να το γεμίσεις και στις τσέπες του τριαντάφυλλα και ρόδα

  • Τα ρόδια να ναι της μάνας του, τα κρίνα της νονάς του

  • Και τα άσπρα τριαντάφυλλα να ναι της αφεντιάς του.



Τα αναστενάρικα τραγούδια

Έχουν σαν ήρωα τον Κωνσταντίνο το μικρό,τον Μικροκωνσταντίνο

Ο Κωνσταντίνος ο μικρός,τον Μικροκωνσταντίνο

Μικρόν τον είχ» η μάνα του, μικρόν τον ¨¨ραβωνιάζει

Μικρόν του γ ήρτε μήνυμα να πάγει στο σεφέρι

Νύχτα σελώνει τ ¨άλογο, νύχτα το καλιγώνει

Βαν ¨ασημένια πέταλα, μαλαματένιες λάθρες……………..

Tραγούδια του μόχθου

Το μήνα του θερισμού, που οι χωρικοί βρίσκονται στα χωράφια τους κρατώντας στα χέρια τους τα ακονισμένα δρεπάνια τους και τις παλαμαριές έτοιμοι για να θερίσουν τα πλούσια στάχυα που ξεπερνούν σε ύψος το ανθρώπινο μπόι και που όταν ο ζέφυρος φυσήσει και το θρόισμα τγους γ’ίνεται τραγούδι, οι θεριστές με γυμνά τα στήθη και με το κεφαλι σκεπασμένο αλλά συνεπαρμένοι από το πλούσιο μπερεκέτι, με μεγάλες χεροβολιές δημιουργούν τα δεμάτια, στη συνέχεια τις θυμωνιές που σε λίγβο θα οδηγηθούν στα αλώνια για να ξεχωρίσουν τον καρπό από το άχυρο, σε τούτες τις στιγμές που ο κάματος δεν έχει τελειωμό ο λαός γίνεται ποιητής και τραγουδάει:

Σαν τα κορίτσια τα ανθισμένα

Ανθούνε μπόγι τα ξανθά τα στάχυα

Στους κάμπους λάμπουν ψωμωμένες

Κοπέλες να ξαπλώνουν χεροβόλια

Θερίζοντας τα όπως ο χάρος τις ψυχές

Σκωπτικά τραγούδια

Τα σκωπτικά τραγούδια ακούγονταν σε εθιμικά πανηγύρια αλλά και σε οικογενειακές συγκεντρώσεις. Στην Αδριανούπολη σε διάφορες βεγγέρες οι άνδρες αστειευόμενοι και χαριτολογώντας, θέλοντας να πειράξουν τις κυρίες που ήταν από τους μαχαλάδες, Ιλντιρίμ , Ατ-Παζάρ, Κιίκ και Κιρισχψανέ, τραγουδούσαν το παρακάτω τραγούδι.

Στου γιλντιρίμ¨κουκώνις

Στου Ατ-Παζάρ¨πουτάνις

Παπχις στουν Κιρισχανά

Σ αυτό του γέρμου του Κιικ, καμπούρκις αχελώνις

Μία άλλη ιδιαιτερότητα που παρατηρούμε στα τραγούδια της Θράκης είναι ότι χωρίζονται σε τέσσερις ενότητες, όσες και οι εποχές του χρόνου.

Ο Θρακικός κόσμος ήταν και είναι πρωτοπόρος στη μουσική καλλιέργεια. Η μουσική, το τραγούδι, τα όργανα, οι διασκεδάσεις που είναι το αλάτι της ζωής, δρόσιζαν την ψυχή τους και τους χάριζαν την ελπίδα και τη χαρά

Εξ άλλου κοιτίδα της μουσικής υπήρξε η Θράκη ακόμη από τη μυθολογούμενη αποχή. Σ αυτήν πρωτακούστηκε η ενιάχορδη λύρα του Ορφέα και σ αυτήν ήχησαν οι χορδές της συγκινητικά, όταν ο μουσικός πάνω τους με πάθος και βαθύ αίσθημα ύψωνε τη φωνή του μελωδικά.

Όλες οι μεγάλες πόλεις της Θράκης, όπως η Μάδυτος, η Ραιδεστός, οι Σαράντα Εκκλησιές, η Στενήμαχος, η Αδριανούπολη ήταν εστίες όπου φώλιαζε η μουσική δραστηριότητα της ψυχής του Θρακικού λαού.





ΠΗΓΗ: Ταξίδι στη Θράκη του χθες και του σήμερα

Του Ελευθερίου Θ. Χατζόπουλου

 

 



 

Η Χορωδία της