Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΘΡΑΚΩΝ ΣΤΟΥΣ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ

 

Η Θράκη είναι από τις πιο μακροβιότερες εστίες του Ελληνισμού και προσελκύει πολύ περισσότερο το ενδιαφέρον της επιστημονικής έρευνας ξένων μελετητών παρά των Ελλήνων. Και το λέω αυτό, γιατί μέχρι σήμερα, τόσο η ΘΡΑΚΙΚΗ ΕΣΤΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ όσο και η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ με υπομνήματά τους ε/σειρά ετών απευθύνονται στους εκάστοτε αρμόδιους υπουργούς για την προσθήκη στην διδακτική ύλη της Ιστορίας και των Νέων Ελληνικών στην μέση εκπαίδευση για να συμπεριληφθούν περισσότερα θέματα αναφορικά με την ιστορία, τον πολιτισμό τα γράμματα και τις τέχνες στη Θράκη, καθώς και στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο να δημιουργηθεί έδρα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών Θρακολογίας, ώστε να υπάρξει το ανάλογο ενδιαφέρον αλλά και για να γίνει γνωστή η ιστορία της στο ευρύτερο κοινό.

Είναι γεγονός ότι η ιστορική έρευνα δυσχεραίνεται επειδή η Θράκη μας είναι διηρημένη. Το γεγονός αυτό εξυπηρετεί τους γείτονες μας οι οποίοι με αργά αλλά σταθερά βήματα χαλκεύουν την ιστορία και μετονομάζουν τα πανεπιστήμια τους που λειτουργούν στην περιοχή σαν Πανεπιστήμια Θράκης.

Τώρα που η Ολυμπιακή φλόγα καίει ξανά στη γενέτειρα της, τώρα που τα μάτια και η σκέψη όλου του κόσμου είναι στραμμένη στην πατρίδα μας και τους Ολυμπιακούς αγώνες, το θεώρησα ηθική υποχρέωση σαν Θρακιώτης, να αναφερθώ στην γενέτειρα του Ορφέα και του Διόνυσου, την Θράκη μας ,που πήρε το όνομα της κατά μία εκδοχή από την ομώνυμη θυγατέρα του Ωκεανού που την απέκτησε με την Παρθενόπη, η οποία έδωσε αλλά και πήρε πολλά από τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό και λόγω του ότι εδώ και αρκετούς μήνες ζούμε έντονα στον ρυθμό των αθλητικών γεγονότων, και στο ρυθμό των Ολυμπιακών αγώνων,108 χρόνια μετά την αναβίωσή τους, να αναφερθώ στην αθλητική δραστηριότητα της Θράκης καθώς και στην συμμετοχή των Θρακών στους Ολυμπιακούς αγώνες κατά την περίοδο των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων.

Οι διάφορες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς για την καταγωγή του αθλητισμού και των αγώνων είναι πολλές. Πολλά από τα αθλήματα, όπως το τρέξιμο, το ακόντιο και η πάλη, σχετίζονται με τις καθημερινές δραστηριότητες των προϊστορικών κοινοτήτων μέσα στα πλαίσια του καθημερινού αγώνα για την επιβίωση : έτρεχαν για να κυνηγήσουν τα θηράματά τους, τα σημάδευαν με πέτρες και πολλές φορές πάλευαν μαζί τους.

Κάποια χρονική στιγμή όλες αυτές οι δραστηριότητες άρχισαν να πραγματοποιούνται με απώτερο σκοπό να αναδεικνύεται ο νικητής, δηλαδή έγιναν αυτόνομες και εξελίχθηκαν σε αθλήματα. Ετσι βλέπουμε πώς σε όλο τον Ελληνιστικό χώρο, παρατηρείται μία συνεχής αύξηση των αθλητικών χώρων και εμφανίζονται παράλληλα και νέες αθλητικές διοργανώσεις, ταυτόσημες θα μπορούσε να πεί κάποιος, κατά το όνομα και το πρότυπο των τεσσάρων μεγάλων πανελληνίων ιερών αγώνων, τους Ολυμπιακούς που τελούνται στην Ολυμπία, τα Πύθια που διεξάγονται στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς, τα Νέμεα στο ιερό του Δία στη Νεμέα και τα Ίσθμια στο ιερό του Ποσειδώνα στον Ισθμό της Κορίνθου..

Το γεγονός της αύξησης των αθλητικών γιορτών εξηγείται από τις νέες ιστορικές συνθήκες που επικράτησαν στον Ελληνικό κόσμο αφ΄ενός και αφ΄ετέρου στον ρόλο και την σημασία τους για την εθνική συνείδηση των Ελλήνων, που μέσα στην απεραντοσύνη των Ελληνιστικών βασιλείων προσπαθούσαν να στηρίξουν τα προαιώνια εθνικά στοιχεία, τη γλώσσα, τον αθλητισμό και τον άλλο πολιτισμό τους.

Οι λόγοι για τους οποίους διοργάνωναν τους αγώνες ήταν διάφοροι, όπως ο θάνατος επιφανούς ανδρός ,βασιλιά, ηγεμόνα, ή ήρωα καθώς και θρησκευτικές εορτές.. Τέτοιους αγώνες διοργάνωναν και οι Θράκες για να τιμήσουν τους νεκρούς τους και κατά τον Ηρόδοτο τα μεγαλύτερα βραβεία τα έδιναν στους νικητές της μονομαχίας.. Ο Ξενοφών υποστηρίζει ότι οι Οδρύσες Θράκες αφού έθαβαν τους νεκρούς τους έπιναν κρασί και διοργάνωναν ιππικούς αγώνες. Αλλωστε οι Θράκες φημίζονταν ως άριστοι ιππείς. Ο Ευριπίδης τους αποκαλεί << εύϊππον >> έθνος, ενώ ο Ομηρος τους χαρακτηρίζει <<ιπποπόλους>>. Αγώνες γινότανε και στη μνήμη νεκρών ηρώων. Στα ΄Αβδηρα, στην Αμφίπολη αλλά και στη Θρακική χερσόνησο τιμώταν σε τακτικές τελετές οι ιδρυτές της αποικίας, δηλαδή οι οικιστές..

Στη Θράκη της Ελληνιστικής εποχής, εκτός των άλλων αγώνων τελούταν και αγώνες προς τιμήν Θεών και ημιθέων. Ενώ ιδιαίτερη απήχηση είχαν τα Διονύσια.

Αγώνες κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους γινότανε :

  • Στην Θάσο, τα Ηράκλεια, προς τιμήν του Ηρακλή,

  • Στο Βυζάντιο , τα Βοσπόρια , προς τιμήν του Ερμή και του Ηρακλή

  • Στην Οδησσό, τα Ερμαία προς τιμήν του Ερμή

  • Στην Μεσήμβρια, τα Διοσκούρια προς τιμήν των Διόσκουρων

  • Στην Αμφίπολη, αγώνες αφιερωμένοι στην Ταυροπόλο Αρτεμη

- Ενώ τα Διονύσια γινότανε στην Μεσήμβρια, στην Σαμοθράκη, στα Αβδηρα, στο Βυζάντιο, στην Ιμβρο, στον Ιστρο και στην Διονυσόπολη..

Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους από επιστημονικές έρευνες προκύπτει ότι σε 25 πόλεις της Μ. Ασίας και της Θράκης γινότανε αγώνες κατ απομίμηση των τεσσάρων προαναφερθέντων πανελληνίων ιερών αγώνων. Ανάμεσα σ αυτούς τους αγώνες με μεγαλύτερη συχνότητα εμφανίζονται τα Πύθια. Στη Θράκη οι αγώνες αυτοί τελούταν στην Πέρινθο, έδρα των Ρωμαίων αρχόντων καθώς και στην Φιλιππούπολη την έδρα του κοινού των θρακών, που την εποχή του Σεπτίμου Σεβίρου αποκαλούταν << μητρόπολις της επαρχίας>> και << λαμπροτάτη της Θρακικής επαρχίας μητρόπολις>> Τα Πύθια ήταν προς τιμήν του Απόλλωνα, τα Κενδρείσια Πύθια προς τιμήν του Κενδρεισηνού Απόλλωνα, και τα Αλεξάνδρεια Πύθια προς τιμήν του Καρακάλα.

Είναι διαπιστωμένο, μέσα από νομίσματα του Βυζαντίου ότι στην περιοχή του επί Ρωμαιοκρατίας τελούνταν οι αγώνες:

  • Αντωνίνια Σεβαστά την εποχή του Καρακάλα το 211/212 μ.Χ

  • Αντωνίνια Σεβαστά την εποχή του Καρακάλα το 215/216 μ.Χ

  • Αντωνίνια Σεβαστά την εποχή του Ηλοιογάβαλου 219/220 μ.Χ.

  • Σεβαστά την εποχή του Σεβήρου Αλεξάνδρου το 227/28 μ.Χ.

  • Σεβαστά την εποχή του Σεβήρου Αλεξάνδρου το 231/232 μ.Χ.

  • Σεβαστά την εποχή του Μαξιμίνου το 235 μ.Χ

  • Σεβαστά την εποχή του Γορδιανού το 243/244 μ.Χ

  • Σεβαστά την εποχή του Βολουσιανού το 252/253 μ.Χ

  • Σεβαστά την εποχή του Βαλεριανού και Γαλλιηνού το 256/257 μ.Χ.

Ανακεφαλαιώνοντας διαπιστώνουμε ότι ο αθλητισμός και ειδικότερα οι αγώνες στη Θράκη κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαικούς χρόνους παρουσιάζουν μία καταπληκτική άνθηση και οι κυριότερες πόλεις που τους διοργανώνουν είναι.

 

Τέλος είναι δεδομένο ότι ο Θρακικός Ελληνισμός μέσα από τις αθλητικές αυτές γιορτές κατά τη διάρκεια της Ρωμαικής αυτοκρατορίας προέβαλλε την Εθνική του ταυτότητα και τον Ελληνικό του πολιτισμό.

 

Οι σπουδαιότεροι αθλητικοί χώροι στη Θράκη, όπως και στην υπόλοιπη αρχαία Ελλάδα ήταν το στάδιο, το ιπποδρόμιο, το γυμνάσιο και η παλαίστρα. Το στάδιο και το ιπποδρόμιο ήταν οι χώροι όπου τελούνταν οι αθλητικοί αγώνες, ενώ στο γυμνάσιο και την παλαίστρα λάμβανε μέρος η αγωγή των νέων και η αθλητική τους προετοιμασία.. Η αρχαιολογική σκαπάνη στην Θράκη έχει φέρει μέχρι στιγμής στο φώς μόνο το στάδιο της Φιλιππούπολης και ελάχιστα απομεινάρια από το στάδιο της Περίνθου. Οι περισσότερες πληροφορίες για τους χώρους αυτούς προέρχονται από κείμενα Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων.

Σε πολλά αρχαιολογικά ευρήματα στη Θράκη βρέθηκαν αγγεία, αμφορείς και αγγειογραφίες που απεικονίζουν αθλητές να στεφανώνονται από Νίκη για την νίκη του αθλητή σε αρματοδρομίες με τέθριππο άρμα, δρομείς, παλαιστές και σε αγγειογραφία που βρέθηκε κοντά στη Φιλιππούπολη, όπου παρουσιάζεται ο κιθαρωδός Αλκίμαχος και οι νίκες που κέρδισε στα Παναθήναια, στη Νεμέα, στο Μαραθώνα και στον Ισθμό.

Η Θράκη με την πληθώρα των αθλητικών της χώρων, με την πληθώρα των αγώνων της ήταν φυσικό να διαθέτει πάρα πολλούς αθλητές και μάλιστα αξιόλογους που συμμετείχαν σε όλους τους αγώνες της Θράκης και της υπόλοιπης Ελλάδας και πολλοί από αυτούς ήταν και Ολυμπιονίκες όπως θα δούμε.

Ένας από τους διασημότερους αθλητές της Θράκης αλλά και ολόκληρης της Ελλάδας ήταν ο Θεαγένης ο Θάσιος που στέφθηκε Ολυμπιονίκης το 480 π.Χ. στο άθλημα της πυγμής και το 476 π.Χ. στο παγκράτιο ενώ κέρδισε τρείς ακόμα νίκες στα Πύθια, δέκα στα Ισθμια, και εννέα στα Νέμεα, άλλοτε στην πυγμή και άλλοτε στο παγκράτιο και του είχε δοθεί το προσωνύμιο << Δισολύμπιος>> και << Μυριάεθλος άνδρας >>. Στην αθλητική του πορεία πραγματοποίησε περί τις 1400 νίκες και στην ιδιαίτερη πατρίδα του τη Θάσο, μετά τον θάνατο του, λατρεύτηκε σαν Θεός.

Κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους και μεταξύ των ετών 324 – 268 π.Χ. έχουμε έξι Μακεδόνες και Θράκες Ολυμπιονίκες σε αγωνίσματα δρόμου κατά τον Ν.Gardiner οι οποίοι δυστυχώς για ανεξήγητους λόγους δεν αναφέρονται στα αρχεία των Ολυμπιακών αγώνων, εκτός από τον Δαμασία τον Αμφιπολίτη ο οποίος στέφθηκε νικητής στο στάδιο την 115 Ολυμπιάδα το 320 π.Χ.. Ο Λάμπος ο Φιλιππίσιος νικητής στο τέθριππο κατά την 120η ολυμπιάδα το 300 π.Χ. Ο παλαιστής Δημοκράτης ο Τενέδιος, από την νήσο Τένεδο, ο οποίος στέφθηκε ολυμπιονίκης μεταξύ του 220-200 π.Χ..

Αξίζει να υπογραμμίσουμε την συμμετοχή των Θρακών σε κάθε είδους διαγωνισμό.

Έτσι σε κατάλογο νικητών από διαγωνισμό στον Ωροπό τον 1ο π.Χ. βρίσκομαι νικητή τον Κράτερο Αντιπάτρου από την Αμφίπολη νικητή σε διαγωνισμό ραψωδίας, όπως και ο Αλκίμαχος όπως τονίσθηκε σε άλλη παράγραφο.

Να και ονόματα Θρακών αθλητών που συμμετείχαν σε Ολυμπιακούς αγώνες.

Όπου υπάρχει η ένδειξη ( Ο ) σημαίνει Ολυμπιονίκης.Οι λόγοι που με οδήγησαν στο να ασχοληθώ με την παρουσίαση των αθλητικών δρώμενων στη Θράκη, είναι γιατί δεν επιθυμώ να λειτουργήσουν οι μηχανισμοί της λήθης σε βάρος της μνήμης μας αφ΄ενός και αφ΄ετέρου ότι οι χαμένες πατρίδες διατηρούνται ζωντανές μόνο όταν και εφόσον η μνήμη δεν μεταβληθεί σε ανάμνηση.

Τέλος εύχομαι η προσπάθεια που καταβάλλεται από την πολιτεία για την μόνιμη τέλεση των Ολυμπιακών αγώνων στην γενέτειρά τους να πραγματοποιηθεί αφ΄ενός και αφ΄ετέρου καλή επιτυχία για την τέλεση των αγώνων και πολλά μετάλλια για τους αθλητές μας.

 

Σέρρες ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2004

΄Ερευνα, παρουσίαση κειμένων

Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Μέλος του Δ.Σ. της Θ.Ε.Ν.Σ. &

Β! Αντιπρόεδρος της Π.Ο.Θ.Σ.

 

Πηγή * Άθληση στη Θράκη κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους *

Διδακτορική διατριβή του κ. Αλμπανίδη Ευάγγελου.

* Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ