Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΘΩΝ ΚΑΙ ΕΘΙΜΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΘΩΝ ΚΑΙ ΕΘΙΜΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

 

 

 

Πεθύμησα να στολιστώ με γιορτερό στολίδι,

να πάγω στην πατρίδα μου, στ’ αγαπητό ταξίδι,

Φύσα, κοσμογυρίστρα μου, χαριτωμένη αύρα.

 

Πιστεύω ότι οι διαχρονικοί αυτοί στίχοι του μεγάλου Θρακιώτη ποιητή, Γεώργιου Βιζυηνού συνεπαίρνουν όλους εμάς όταν πρόκειται να επισκεφθούμε την ιδιαίτερη πατρίδα μας, είτε όταν ταξιδεύουμε σε αυτήν μέσα στο χρόνο.

 

Η εισήγηση που προτάθηκε από την οργανωτική επιτροπή σαν παράλληλη εκδήλωση μέσα στα πλαίσια του 4ου Πανθρακικού ανταμώματος είναι πολυδιάστατη όσο και θελκτική και μέσα στον περιορισμένο χρόνο σίγουρα θα γίνουν παραλήψεις αλλά και υπερβάσεις

 

 

Ας ξεκινήσουμε με το τι είναι ήθη, έθιμα, τι προσδιορίζουν και προπαντός σε τι χρησιμεύουν, ή απλά όλα αυτά που ουσιαστικά αποτελούν τον λαϊκό μας πολιτισμό είναι μία πραγματικότητα ή μία ουτοπία?

 

Θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι είναι μία πραγματικότητα, αφού είναι τρόπος ζωής και προπαντός ο προσδιορισμός της ταυτότητας μας.

 

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι το σήμερα παραμένει σφιχταγκαλιασμένο με το χτές. Το σύνολο του παρελθόντος είναι πάντοτε εν ζωή και εν λειτουργία μέσα στο παρόν, ακόμη και αν εμείς σήμερα δεν το θυμόμαστε πια.

 

Και όμως η γνωριμία μας με το παρελθόν, η επαφή με τις ρίζες μας αποτελεί τη βάση για το μέλλον..

 

Ζούμε σε καιρούς που χαρακτηρίζονται από το άγχος, την αστάθεια, την κρίση των αξιών, τις επιφανειακές ανθρώπινες σχέσεις και τη μοναξιά. Καιροί απρόσωποι θα ισχυριστώ όπου ο άνθρωπος χάνεται στην ανωνυμία και τη γεωμετρική μονοτονία της πόλης και ζει σε γυμνό και ανιαρό περιβάλλον που επί το πλείστον κάθε άλλο παρά ανθρώπινο είναι.

 

Μέσα στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία του σήμερα η κατάργηση των συνόρων της αγοράς βέβαια είναι θετική. Όχι όμως η παραβίαση και η πτώση των εσωτερικών συνόρων του αυτοπροσδιορισμού της ταυτότητος και του πολιτισμού μας.

 

Τα ήθη και έθιμα, οι δοξασίες, οι προλήψεις, οι θρύλοι και οι παραδόσεις ενός λαού συνθέτουν την αρμονική κοινωνική του ζωή. Επιπρόσθετα αντικαθρεφτίζουν και απεικονίζουν την ιδιορρυθμία του φυσικού και συναισθηματικού του κόσμου και σε κάποιο βαθμό χαρακτηρίζουν και φανερώνουν το δείκτη της ευφυΐας του.

 

Τα ήθη αποτελούν τους άγραφους νόμους της πρακτικής ηθικής ενός λαού, Ο όρος ήθος σημαίνει το σύνολο των ψυχικών χαρακτηριστικών κάθε ανθρώπου. Ήθη λέγονται οι αντιλήψεις ενός λαού για την ηθική και κοινωνική συμπεριφορά. Είναι οι γενικές αρχές Δικαίου, οι θεμιτοί τρόποι συμπεριφοράς του κοινωνικού ανθρώπου, που μεταβάλλονται με τη μεταβολή του χρόνου, που διαφέρουν από τόπο σε τόπο και απηχούν την τρέχουσα ηθική μιας κοινωνίας. Δηλαδή τα ήθη ορίζουν αξίες, σχέσεις, συμπεριφορές.

 

 

Αντίθετα τα έθιμα είναι η ομοιόμορφη τήρηση μιας συνήθειας που δεν επιβάλλεται από ρητές εντολές και διακρίνονται σε τοπικά, εθνικά και παγκόσμια.

 

Επειδή ωστόσο τα έθιμα καθορίζονται ως ένα σημείο από τη λαϊκή παράδοση, πρέπει να τονίσουμε ότι η παράδοση, δεν είναι κάτι το στατικό, κάτι που λιμνάζει. Η παράδοση είναι στοιχείο ζωής και ακολουθεί τους νόμους της, που διαιωνιζόμενο μέσα στο παρελθόν, στο χτές, γίνεται σήμερα και γονιμοποιεί το αύριο και επί πλέον ότι παράδοση είναι η πιστοποίηση της ταυτότητας κάθε λαού.

 

Όλοι οι λαοί της γης έχουν να παρουσιάσουν την ιστορική τους ταυτότητα και ζουν σύμφωνα με τις παραδόσεις, τα ήθη και έθιμα τους, Ο Ελληνικός λαός περισσότερο από κάθε άλλο, είναι εκείνος που παρ όλες τις εκούσιες ή ακούσιες μεταναστεύσεις, τους αποικισμούς και εποικισμούς, τις επιδρομές, υποδουλώσεις και επιμειξίες, συνεχίζει να ζει με τους κληρονομημένους τρόπους ζωής.

 

Σε αυτή την εποχή της ύλης, της ταχύτητας και παραβίασης της φυσικής πορείας, είναι γεγονός ότι περιφρονήσαμε, αγνοήσαμε και αμφισβητήσαμε την πολιτιστική μας παράδοση και τις αξίες της. Υποτιμήσαμε τις πνευματικές παραδόσεις και μιμηθήκαμε ξένα έθιμα, με αποτέλεσμα να χαθεί σχεδόν ανεπίστρεπτα ένας ολόκληρος κόσμος που σφράγισε τις μνήμες πολλών και σημάδεψε την ψυχή τους.

 

Πολλοί είναι αυτοί που ισχυρίζονται ότι όλα τέλειωσαν. Σίγουρα όχι, γιατί η παράδοση έχει βαθιές ρίζες , τη φέρουμε μέσα μας, είναι ο πολιτιστικός μας πολιτισμός.

Αλήθεια στη σημερινή συγκυρία που βιώνουμε ο λαϊκός μας πολιτισμός μπορεί να συνεισφέρει στις τοπικές κοινωνίες, προβολή και ανάπτυξη? Οι πολιτιστικοί φορείς λέμε με παρρησία ΝΑΙ αρκεί,

Η έρευνα και η έγκυρη πληροφόρηση να είναι απαραίτητη για την ποικιλοτρόπως ανάδειξη και διαχείριση του πολιτισμού μας. Μέσα από την πληροφόρηση αυτή θα έχουμε την δυνατότητα να αναδείξουμε και να διαχειριστούμε σε διαφορετικά επίπεδα όλες τις πολιτιστικές διαδρομές μας του ευρύτερου ιστορικού χώρου της κάθε περιοχής.

 

Οι τοπικές κοινωνίες σε απόλυτη συνεργασία με τους πολιτιστικούς φορείς, και την τοπική αυτοδιοίκηση μπορούν να μεθοδεύσουν, να προγραμματίσουν, να οργανώσουν και να παρουσιάσουν πολιτιστικά δρώμενα, που θα συνδυάζουν το τρίπτυχο της

ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ – ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ - ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ

και που θα περιλαμβάνουν αναβίωση εθίμων, χορευτικές συναντήσεις, το διατροφικό και γαστρονομικό πλούτο της περιοχής να προβληθούν οι λαογραφικές συλλογές, οι μουσικοί, οι παραμυθάδες, οι τραγουδιστάδες, τα παζάρια, οι άνθρωποι που ξέρουν καλά τον τόπο τους και σε οδηγούν σε μονοπάτια όπου ανακαλύπτεις, απολιθώματα και βραχογραφίες, της μακρόχρονης ιστορίας της περιοχής, με λίγα λόγια να γίνει μια χαρτογράφηση του λαϊκού πλούτου. με παράλληλη οργάνωση διαγωνισμών π.χ γκάιντας, κλαρίνου, τραγουδιστάδων, παραμυθάδων, με διαγωνισμό φορεσιάς κ.λ.π. Οι βρύσες, οι πλατείες, τα παραδοσιακά καφενεία, τα πανηγύρια που ήταν σημεία αναφοράς πρέπει να ξαναγυρίσουν στην επικαιρότητα και ακόμη,

 

Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι τα Μουσεία δεν είναι νεκροταφεία του παρελθόντος. Δεν είναι χώροι όπου φυλάσσονται κάποια αντικείμενα, τα οποία είναι τοποθετημένα όπως έτυχε αλλά μουσείο είναι ο χώρος όπου διαφυλάσσεται η προγονική ψυχή εκεί όπου υπάρχουν τα τεκμήρια του περιβάλλοντος του πολιτικού και κοινωνικού βίου και προβάλλουν όσο κανένας άλλος τον πολιτισμό μας, το κοινωνικό μας επίπεδο και την ευμάρεια των κατοίκων της περιοχής.

 

Η σωστή αξιοποίηση και προβολή όλων των πολιτιστικών δεδομένων της κάθε περιοχής θα δημιουργήσει πολιτιστικό τουρισμό που θα συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής με αφορμή την κυκλοφορία των ατόμων στα πολιτιστικά αξιοθέατα μακριά από τον τόπο κανονικής διαμονής, με την πρόθεση να συλλέξουν
νέες πληροφορίες και εμπειρίες για να ικανοποιήσουν τις πολιτιστικές τους ανάγκες .

 

Αρα μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ένα είδος τουρισμού ως πολιτιστικό, όταν η συμμετοχή των επισκεπτών σε πολιτιστικές και εκπαιδευτικές εμπειρίες ή εμπειρίες που αναφέρονται στην πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν ένα σημαντικό παράγοντα του ταξιδιού και του προορισμού του ταξιδιώτη.

 

Αυτή η μορφή του τουρισμού γίνεται όλο και πιο δημοφιλής σε ολόκληρο τον κόσμο και
επιβεβαιώνεται από μια έκθεση του ΟΟΣΑ που ξεκίνησε το 1992 η οποία αναφέρεται στο ρόλο του πολιτιστικού τουρισμού για την περιφερειακή ανάπτυξη διαφόρων περιοχών του κόσμου και παρατηρήθηκε από πρόσφατες μελέτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού ,ότι τα κίνητρα των Γιαπωνέζων και των Κινέζων τουριστών είναι κυρίως πολιτιστικά, όπως επίσης και οι τουρίστες από την Ευρώπη αφιερώνουν το δεύτερο ταξίδι τους πέρα από το βασικό ταξίδι των διακοπών, ήλιος-θάλασα, σε πολιτιστικούς προρισμούς για να πραγματοποιήσουν εκπαιδευτικές περιηγήσεις, προσκυνήματα, επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους, και μουσεία, μνημεία, να παρακολουθήσουν θεατρικές παραστάσεις, φεστιβάλ, καθώς και να αφοσιωθούν στη μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος, του λαϊκού πολιτισμού και της τέχνης.

 

Η ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού μέσα από τις πολιτιστικές εκδηλώσεις και τα φεστιβάλ δεν δημιουργεί μόνο μια αίσθηση γνώσης και υπερηφάνειας για την τοπική ιστορία και ταυτότητα αλλά βοηθά στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην ανάπτυξη υλικοτεχνικής υποδομής, με συνέπεια την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας αφού η ροή των επισκεπτών θα είναι συνεχής με βασική προϋπόθεση

1ον) τη σωστή διαχείριση και προσαρμογή του ντόπιου πολιτισμού

2ον) Την Ορθή διαχείριση του τουρισμού

3ον) Την Ανάπτυξη δυναμικής σχέσης μεταξύ πολιτισμών

4ον) προπαντός τη Δημιουργία υποδομών και τέλος η εισαγωγή και η εφαρμογή προηγμένης τεχνολογίας, κύρια της πληροφορικής με μικρό κόστος, σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού, από την προβολή του τόπου για την προσέλκυση τουριστών μέχρι την παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς και μέχρι την κατασκευή πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων.

 

Για την κάθε περιοχή της πατρίδας μας, το σήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς και ανάπτυξης πρέπει να αποτελέσει τον καταλύτη για τη δημιουργία ενός καινοτόμου τουριστικού προϊόντος που θα συμπεριλαμβάνει περισσότερες μορφές εναλλακτικού τουρισμού για να συμβάλλει άμεσα στην οικονομική της ανάπτυξη.

 

 

Μερικά παραδείγματα θα μας δώσουν τη δυνατότητα να αντιληφθούμε τις προοπτικές του πολιτιστικού τουρισμού με ότι συνεπάγεται.

  • Το καρναβάλι της Πάτρας και της Ξάνθης

  • Οι Μπούλες της Νάουσας,

  • Τα Αναστενάρια της Αγίας Ελένης Σερρών- Λαγκαδά Θεσσαλονίκης – Μαυρολέυκης Δράμας

  • Το έθιμο της μπάμπως και της γυναικοκρατίας Σε χωριά των Σερρών

  • Πάσχα στην Κέρκυρα και Στους Βροντάδες Χίου

  • Οι φανοί της Κοζάνης

  • Oι φωτιές του Αι Γιάννη,Ο κλύδωνας, οι καλόγεροι, η Τζαμάλα

  • Τα Ρογκατσάρια στην Καρδίτσα

  • Το έθιμο του φαλού και του Μπουρανί στον Τύρναβο

  • Και τόσα άλλα που αν συνδυαστούν και με άλλα εθνικοτοπικά πολιτιστικά δρώμενα θα γίνουν πόλος έλξης για τις περιοχές τους.

 

Οι πολιτιστικοί φορείς πιστεύουμε ότι βρισκόμαστε στο σωστό δρόμο, απόδειξη το 4ο πανθρακικό αντάμωμα στην πόλη σας, το προ διμήνου 2ο συμπόσιο για τη γενοκτονία του Ελληνισμού της καθ ημάς Ανατολής και πάλι στην πόλη σας, η πολιτεία??

 

 

Η πολιτεία, αγαπητοί μου φίλοι, από τη δική της πλευρά, εκμεταλλευόμενη την οικονομική κρίση που διερχόμαστε και που την εκλαμβάνει ως άλλοθι καθώς και η ανεπάρκεια της στον τομέα του κοινωνικού κράτους και ειδικά στον λαϊκό πολιτισμό, την υποχρεώνουν να είναι απλός θεατής.

 

Αν το θελήσει ομως, μπορεί να αναδείξει σήμερα, που είναι απόλυτη ανάγκη η επιστροφή στις ρίζες, όσο ποτέ άλλοτε τη σημασία της προβολής των ηθών και εθίμων ως κοινωνικό αγαθό και να διευθετήσει εκ νέου τις σχέσεις της με τους πολιτιστικούς φορείς σε μία πιο ορθολογιστική βάση μέσα από την οποία θα αποδειχθεί η αναγκαιότητα ύπαρξης, διατήρησης και διάδοσης του λαϊκού πολιτισμού με την παράλληλη ανάπτυξη του τουριστικού πολιτισμού με απώτερο στόχο τη βελτίωση της τοπικής οικονομίας.Η προτεινόμενη μεθόδευση σίγουρα δεν είναι πανάκια αλλά το δίχως άλλο είναι μια παράμετρος στη σελίδα της ανάπτυξης αφού παρέχει εναλλακτικές προοπτικές σε διάφορα επίπεδα και προπαντός δεν αντιστρατεύεται τον τουρισμό « ήλιου και θάλασσας»

Να επισημάνω ότι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν σήμερα τον Ελληνικό τουριστικό πολιτισμό, συγκριτικά με αυτά του ευρωπαϊκού μέσου όρου, δεν θα εμπλακώ στο παιχνίδι των αριθμών, υπογραμμίζουν αυτή την ανάγκη καθώς η σημαντική υστέρηση καταδεικνύει το υφιστάμενο περιθώριο ανάπτυξης.

 

 

Αγαπητοί φίλοι των πολιτιστικών συλλόγων, είναι αναγκαία η συνεργασία όλων όσων εμπλεκόμαστε στα θέματα του πολιτισμού. Δεν είναι δυνατόν όλοι εμείς που ασχολούμαστε με την παράδοση, τη συλλογική μνήμη αυτού του τόπου, να μην μας διακατέχει πνεύμα συνεργασίας, για προβολή και ανάπτυξη της περιοχής μας.

 

Η παράδοση και η υπεράσπισή της απαιτεί κοινωνικό πνεύμα και συμμετοχική αντίληψη, πολιτών και πολιτείας, όχι πρακτικές του τύπου ωχ βρε αδερφέ, εγώ θα βγάλω το φίδι από την τρύπα, με προοπτική την ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας.

 

Αλλωστε μια τέτοια στροφή, πολιτείας μέσω του ΕΟΤ και του Υπουργείου πολιτισμού και κοινωνικών φορέων αφενός μεν θα αναδείξουν ιδιαίτερα τουριστικά προϊόντα και αφετέρου θα συμβάλουν και στην ευαισθητοποίηση των νέων που είναι οι ελπίδες του αύριο, να συμμετάσχουν και αυτοί στην ανάκαμψη με την παραμονή και τη δραστηριοποίηση τους στις τοπικες κοινωνίες τους επισημαίνοντας ότι ο πολιτιστικός τουρισμός είναι μία σημαντική εναλλακτική λύση αφου ο τουρισμός ήλιου και θάλασας ως μοντέλου ανάπτυξης είναι ξεπερασμένος και μη βιώσιμος πλέον για πολλούς και ποικίλους λόγους. Ενας απο αυτούς είναι ο μεγάλος ανταγωνισμός που προκύπτει απο φθηνότερους προορισμούς.

 

Συνοψίζοντας όλα όσα ακούσθηκαν πιστεύω ακράδαντα ότι• ο πολιτιστικός τουρισμός είναι μία σημαντική εναλλακτική λύση, που με σωστές πολιτικές και κατάλληλη σχεδίαση, ένας τόπος, ακόμη και αν στερείται των κλασικών τουριστικών πλεονεκτημάτων μπορεί να καταστεί τουριστικός προορισμός και να αναπτυχθεί τουριστικά με την ανάδειξη της πολιτιστικής του κληρονομιάς, συνδυάζοντας την με τον

Συνεδριακό τουρισμό

Εκπαιδευτικό τουρισμό

Θρησκευτικό τουρισμό

Ιαματικό τουρισμό

Αθλητικό τουρισμό (ξηράς-θαλάσσης)

Φυσιολατρικό τουρισμό

Αγροτουρισμό

Γαστρονομικό τουρισμό

αφού οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, επαναλαμβάνω και πάλι, αποτελούν ένα από τους πιο συναρπαστικούς και γρήγορα αναπτυσσόμενους τύπους ψυχαγωγίας, επιχειρηματικότητας και φαινομένων που σχετίζονται με τον τουρισμό και δημιουργούν ΄ένα ιδιαίτερο προφίλ για τον τουριστικό προορισμό, δίνοντας του μία ξεχωριστή θέση στην αγορά, προσδίδοντας του ανταγωνιστικό πλεονέκτημα

 

Και κλείνω αγαπητοί μου φίλοι, με τα λόγια του Ίωνα Δραγούμη:

«Πήγαινε λοιπόν στα δημοτικά τραγούδια, στη δημοτική τέχνη και στη χωριάτικη και τη λαϊκή ζωή για να βρεις τη γλώσσα σου και την ψυχή σου, και με αυτά τα εφόδια αν έχεις μέσα σου ορμή και τόλμη, θα πλάσεις ότι θέλεις, ,παράδοση και πολιτισμό, αλήθεια και φιλοσοφία και εγώ θα προσθέσω και ανάπτυξη και οικονομική ευημερία.

 

Πτολεμαίδα 26 Ιουνίου 2011

Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Πρόεδρος της Π.Ο.Θ.Σ.