ΠΑΛΑΙΣΤΡΕΣ ΣΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ

 

Η ΠΑΛΗ ΣΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΡΓΑΤΗ ΙΔΡΥΤΗ – ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΤΙΜΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΘΡΑΚΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣ Ν. ΣΕΡΡΩΝ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

 

Παναγιώτης Παπαπαναγιώτου

 

Παρά την επιβλητική σου εμφάνιση, και το αυστηρό σου βλέμμα , είχες πάντοτε μια ζεστή αγκαλιά και ένα γλυκό λόγο για όλους. Για τα παιδιά του χορευτικού που ήταν μαζί σου εκείνη την εποχή, ήσουν ο Θείος Παναγιώτης και αργότερα ο παππούς ο Παναγιώτης. Στον ιδρυτή, τον πρόεδρο και επίτιμο πρόεδρο της Εστίας μας, που έφυγε από κοντά μας, για ταξίδι μακρινό, στην αιωνιότητα, αφιερώνω τα όσα στοιχεία συγκέντρωσα γύρω από το άθλημα που αγάπησε, έζησε και υπηρέτησε στη ζωή του, σαν μνημόσυνο , σαν ένα αγιοκέρι, θυμίαμα, στην μνήμη του.


Με σεβασμό στη μνήμη σου

Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Πρόεδρος Π.Ο.Θ.Σ.

 

 

Η ιστορία της πάλης έχει τις ρίζες της στην Ελληνική αρχαιότητα. Σε κάθε οικισμό, σε κάθε πόλη, υπήρχαν μαζί με όλα τα άλλα, το στάδιο και η παλαίστρα. Σε κάθε οργανωμένη εκδήλωση θρησκευτικού, πολιτιστικού περιεχομένου γίνονταν αγώνες μουσικής, ποιητικοί, θεατρικοί, αθλητικοί που περιείχαν και το αγώνισμα της πάλης.

Η πάλη θεωρείται ότι είναι η μετεξέλιξη του αθλήματος του παγκρατίου και της πυγμής, σημαίνει αγώνα σώμα με σώμα δύο ατόμων που προσπαθούν ο ένας να υπερισχύσει του άλλου. Η πάλη ήταν για τους αρχαίους Έλληνες σοβαρό αγώνισμα γι αυτό καθιερώθηκε και στους Ολυμπιακούς αγώνες.

 

Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι η πάλη ήταν επινόηση της κόρης του Ερμή που λεγόταν παλαίστρα. Επίστευαν ακόμη οι αρχαίοι ΄Ελληνες ότι την τεχνική της την καθιέρωσε ο Θησέας. Σίγουρα, η ρώμη, η δύναμη έπαιζαν σημαντικό ρόλο.

Υπήρχαν δύο είδη πάλης. Η πάλη διακρινότανε στην όρθιαν ή Ορθοπάλη και στην αλίνδησιν ή κύλισιν. Στην μεν ορθοπάλη τελικός σκοπός ήταν να πέσει ό ένας των παλαιστών καταγής, ενώ στην κύλισιν ο αγώνας δεν σταματούσε με την πτώση του αντιπάλου αλλά εξακολουθούσε και στο έδαφος, μέχρις ότου ο ένας εκ των δύο παραδεχόταν την ικανότητα, την δύναμη του άλλου και αφού βρισκόταν σε σημείο που δεν μπορούσε να αντιδράσει άλλο.

Τα χρόνια πέρασαν, έχουμε την Ρωμαική αυτοκρατορία, η πάλη ονομάζεται Ελληνορωμαική, την Βυζαντινή αυτοκρατορία, την Οθωμανική αυτοκρατορία και οι Τούρκοι την εμφανίζουν σαν δικό τους άθλημα διοργανώνοντας και σήμερα ακόμη

Παλαιστικούς αγώνες. Ας δούμε όμως τι λένε .

Στις μέρες μας στην γειτονική Τουρκία και ειδικά στην Αδριανούπολη, κάθε άνοιξη με αρχές καλοκαιριού γίνεται στο Κιρκπιναρ,18 χιλιόμετρα από την Αδριανούπολη, το ετήσιο φεστιβάλ τουρκικής πάλης που διαρκεί μία εβδομάδα. Οι γείτονες μας ισχυρίζονται ότι η καταγωγή της εκδήλωσης χάνεται μέσα στις αντιφάσεις των μύθων. Σύμφωνα με την πιο γνωστή δοξασία τους, όταν ο Ορχαν Γαζί πέρασε τα Δαρδανέλια, γύρω στο 1360 για να υποτάξει την Θράκη, στρατοπέδευσε κοντά στο χώρο που γίνεται σήμερα το φεστιβάλ. Η πάλη λένε ήταν γι αυτούς πολύ αγαπημένο άθλημα. Σαράντα πολεμιστές, άρχισαν να παλεύουν. Όταν νύχτωσε, είχαν μείνει δύο παλαιστές και ο διαιτητής, αποφάσισε να αναβάλει τον αγώνα για την άλλη μέρα το πρωί. Αλλά και την επομένη, ο αγώνας δεν είχε κριθεί και όταν νύχτωσε, ενώ θα διακοπτόταν για την επομένη ημέρα, οι δύο παλαιστές από την μεγάλη κούραση πέθαναν.

Σήμερα οι αγώνες είναι χωρισμένοι σε κατηγορίες, σύμφωνα με την ηλικία και τα κιλά.( ντέστε, Κιουτσούκ ορτά, μπουγιούκ ορτά, μπασαλτί, μπάς).

Ο τελικός νικητής βραβεύεται με μία χρυσή ζώνη.

 

Ας έλθουμε όμως και πάλι στα δικά μας. Η αμφίεση των παλαιστών είναι ένα δερμάτινο στενό και εφαρμοστό παντελόνι, στολισμένο με καρφιά και τίποτε άλλο. Το παντελόνι αυτό ήταν τόσο εφαρμοστό που νόμιζες ότι είναι ένα με το κορμί του παλαιστή κι αυτό για να μην μπορεί να τον γραπώσει ο αντίπαλος. Το παντελόνι αυτό λέγεται ΚΙΣΜΠΕΤ.

Επίσης οι παλαιστές αλειφότανε με λάδι, πανάρχαια συνήθεια, για να γλιστράνε μεταξύ τους και να αποφεύγουν τις λαβές του αντιπάλου.

Στην πάλη είναι ιδιόρρυθμη η μουσική και οι σκοποί πολλοί Ο κάθε σκοπός αποτελείται από τρία μελωδικά και ρυθμικά μέρη. Το πρώτο, σε αργό ρυθμό, παίζεται στην έναρξη, το δεύτερο, σε πιο γρήγορο ρυθμό, όταν το αγώνισμα βρίσκεται στο αποκορύφωμα του και το τρίτο μέρος, σε ακόμη πιο γρήγορο και ελεύθερο ρυθμό, όταν η πάλη φτάνει προς το τέλος και ο νικητής αρχίζει να ξεχωρίζει καθαρά.. Τα όργανα που χρησιμοποιούν οι οργανοπαίκτες είναι ο ζουρνάς και το νταούλι.

 

Οι αντίπαλοι στην αρχή του αγώνα πάλευαν χαλαρά, με σκοπό να διαπιστώσει ό ένας τις δυνάμεις του άλλου, κάνοντας διάφορες λαβές και στην κατάλληλη στιγμή να βροντήξουν τον αντίπαλο τους στην γη, βάζοντάς του πλάτη.

Το έπαθλο του νικητή, ήταν ένα μοσχάρι σε μεγάλα πανηγύρια, ή ένα αρνί, ή χρηματικά έπαθλα, μια πετσέτα αλλά κυρίως ήταν η δόξα του νικητή. Αυτός που ήτανε πρωταθλητής και αήττητος ειδικά στην μεγάλη κατηγορία ,τον έλεγαν ΜΠΑΣΠΕΧΛΙΒΑΝ. Οι παλαιστές έχαιραν της εκτίμησης του λαού.

 

Στις μέρες μας σώζονται αρκετές καταγραφές που μιλάνε για παλαιστικούς αγώνες που γινότανε σε πανηγύρια της περιοχής του Διδυμοτείχου.

Η συγκεκριμένη καταγραφή, περίπου στα 1700 αναφέρει πως, οι μπέηδες,

( τοπικοί άρχοντες) είχαν υπό την προστασία τους από έναν ή και περισσότερους πεχλιβάνηδες,( παλαιστές) που όταν νικούσανε υπερηφανευότανε και τόχανε καμάρι..

Ο μπέης της Αδριανούπολης είχε υπό την προστασία του ένα μεγαλόσωμο παλαιστή, που στην καταγωγή ήτανε Τάταρος και τον έλεγαν Σούλιο. Ο Σούλιος σε κάθε πανηγύρι και σε όσους αγώνες συμμετείχε ήταν ο νικητής. Και κανένας δεν τολμούσε να τον αντιμετωπίσει, με αποτέλεσμα να αποθρασυνθεί στην κυριολεξία και να αρχίσει να βρίζει και να προκαλεί τους Χριστιανούς και όχι μόνον.

Τότε ο μπέης του Διδυμοτείχου, μάζεψε τους προύχοντες της περιοχής, Χριστιανούς και Μουσουλμάνους, τους μίλησε με σκληρή γλώσσα, λέγοντας τους ότι είναι ντροπή τους να αφήνουν έναν Σούλιο να αλωνίζει, να τους βρίζει και να τους περιγελά. Στην ουσία τον μπέη δεν τον ένοιαζε γι αυτό αλλά γιατί ήθελε να σπάσει το αήττητο του πεχλιβάνη αλλά πολύ περισσότερο για να ντροπιάσει τον μπέη της Αδριανούπολης.

Τότε ο γηραιότερος από τους Χριστιανούς προύχοντες είπε στον μπέη.

- Εμείς , μπέη μου, έχουμε τον άνθρωπο που μπορεί να νικήσει τον Σούλιο, αλλά εσύ τον έχεις φυλακισμένο στο ζουντάνι πάνω στο φρούριο του καλέ.

  • Και ποιος είναι μπρέ ρώτησε ο μπέης

  • Τον λένε Αρχοντή πεχλιβάνη, μπέη μου

Ο Αρχοντής ήτανε ένα ωραίο και ζωντανό παλικάρι, πολύ δυνατό και παλαιστής πάρα πολύ καλός. Αλλά κατηγορήθηκε από πολύ κόσμο ότι ήταν επαναστάτης γιαυτό και βρισκότανε στο ζουντάνι, από το οποίο μόνον νεκρός έβγαινες.

Ο μπέης το σκέφθηκε, τρίβοντας τα γένια του και τελικά αποφάσισε να τον βγάλει τον Αρχοντή από την φυλακή με κάθε μυστικότητα και έδωσε εντολή να τον περιποιηθούν, να τον ταΐζουν, να τον βλέπει ο γιατρός και αυτός να προετοιμάζεται για το πανηγύρι που θα γινότανε τον Σεπτέμβριο μήνα.

Ο Αρχοντής άρχισε να ετοιμάζεται εντατικά. Κατασκεύασε ένα ομοίωμα του Σούλιου, από πηλό. Σ αυτό έμπηγε μέσα τα δάχτυλά του. Με το χρόνο ο πηλός σκλήρυνε αλλά και τα δάχτυλα του Αρχοντή δυναμώνανε. Όταν τελείωνε την προπόνησή του σκέπαζε το ομοίωμα με βρεγμένα πανιά για να διατηρείται ο πηλός.

Το πανηγύρι έφθασε και ο Αρχοντής ήτανε πανέτοιμος για την αναμέτρηση με τον μπάς πεχλιβάν΄ς τον Σούλιο.

Όταν εμφανίστηκε ο Σούλιος στην παλαίστρα άρχισε να βρίζει και να προκαλεί τον κόσμο. Ξαφνικά και από το πουθενά παρουσιάστηκε μέσα στην παλαίστρα ο Αρχοντής που δεν ήτανε των διαστάσεων του Σούλιου, ο οποίος μόλις τον είδε άρχισε να τον κοροϊδεύει και να γελά ειρωνικά. .

Με τις πρώτες αψιμαχίες ο Σούλιος κατάλαβε ότι έχει να κάνει με ένα πολύ δυνατό παλαιστή, γιαυτό κατέφυγε σε πονηριές και αντικανονικά χτυπήματα προσπαθώντας να τον εκφοβίσει, κτυπώντας τον στον σβέρκο. Προσπάθησε και δεύτερη φορά, αλλά ο Αρχοντής τον απέφυγε. Τότε ο Αρχοντής γύρισε είδε τον μπέη για να πάρει την τελική του συγκατάθεση και να επιτεθεί στον Σούλιο. Ο μπέης του έγνεψε καταφατικά και τότε ο

Αρχοντής στην πρώτη επαφή που είχε με τον Σούλιο, έμπηξε τα δάχτυλα του στην κοιλιά του ανοίγοντάς την και του πέταξε τα έντερα στο χώμα. Ο γίγαντας κατέρρευσε αφήνοντας την πνοή του στην παλαίστρα.


 

Ο θεατές τα έχασαν, πανικοβλήθηκαν, φοβήθηκαν για αντίποινα και άρχισαν να το βάζουν στα πόδια. Στην αναμπουμπούλα αυτή το έσκασε και ο Αρχοντής.

Με την νίκη του Αρχοντή ο μεν μπέης του Διδυμοτείχου έπαιρνε την εκδίκηση του και κέρδιζε την χαμένη αξιοπρέπεια του από τον μπέη της Αδριανούπολης., ο δε Αρχοντής τριγυρνώντας από εδώ και εκεί, και μετά από μερικούς μήνες μπήκε στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής έξω από το Διδυμότειχο και καλογέρεψε για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του.( * )

 

Μια άλλη μας αναφέρει, ότι σε ένα πανηγύρι, κι αυτό στο Διδυμότειχο, περίπου στα 1750, κάποιος παλαιστής φαίνεται δεν είχε φροντίσει καλά το κισπέτι του και με το πρώτο άρπαγμα του αντιπάλου του, σχίστηκε με αποτέλεσμα να φανούνε τα μπάμπαλά του. Το γεγονός αυτό για την εποχή εκείνη ήταν μεγάλή προσβολή της δημοσίας αιδούς, γιατί την πάλη την παρακολουθούσαν και γυναίκες.

Από τότε το πανηγύρι αυτό, που γινότανε το φθινόπωρο ,ονομάστηκε ΣΕΡΣΕΜ ΠΑΝΗΓΥΡ.

 

Μια άλλη πληροφορία για την πάλη στα πανηγύρια την έχουμε από ένα δημοτικό τραγούδι από τους Ασβετσάδες Διδυμοτείχου.

Ήρωας στο τραγούδι αυτό ο Θανάσης ο πεχλιβάνης.

Η μάνα του ονειρεύτηκε ότι κάτι κακό θα συμβεί στο γιο της και τον συμβούλεψε να μη πάρει μέρος στο πάλεμα την άλλη μέρα στο πανηγύρι του Αγίου Κωνσταντίνου.

Ο Θανάσης δεν την άκουσε και μάλιστα με ενιά πάλεψε και ένα τον Κωνσταντή από το Κουφόβουνο, το διπλανό χωριό. Στον δέκατο αυτόν επαληθεύτηκε η ανησυχία της μάνας του.

Μια πηδουκλιά τον έβαλε ο Κωνσταντής από το Κουφόβουνο, λέει το τραγούδι και ο Θανάσης έπεσε και χτύπησε θανάσιμα. Το στόμα του βιρβίλιαξε σαν το χελιδονάκι. Τα δόντια του χυθήκανε σαν του λιανό του ρύζι.

Όλοι θρήνησαν το παλικάρι το Θανάση, που ενιά νομάτοι έκανε καλά και τη βρήκε από τον δέκατο κι αυτό γιατί δεν άκουσε την ορμήνια της μάνας του.

Ο Κωνσταντής λένε ήτανε κι αυτός παλαιστής από τα γεννοφάσκια του. Ο δισέγγονός του, ο Δημήτρης Αλεξακίδης .παλαιστής της Ελληνορωμαικής πάλης αναδείχθηκε τρίτος πανελληνιονίκης με τα χρώματα του Ολυμπιακού.

 

Αγώνες πάλης έχουμε και στο πανηγύρι που γινότανε στο Γκεντερλή τσιφλίκ, στην περιοχή της Πέτρας, στις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης, που ήτανε ένα από τα μεγάλα πανηγύρια αφού πήγαινε και ο Δεσπότης και παρακολουθούσε τους αγώνες.

Να τη λέει η ιστορία.

Στο Γκεντερλή μπακαλούμ, γίντανα μεγάλου πανηγύρ της Ζωοδόχου Πηγής, την πρώτ΄ Παρασκευή μετά του Πάσχα. Η επιτροπή ειδουποίησι τα λόιρνα χουριά

΄ότι την Παρασκευή θα νάρτη στου χωριό κι ου Δεσποτ΄ς.

Ο κόσμος ετοίμασε τση Κουρκούγιες, έβαναν τα δαχταλίδικα τα ντημιά, νέβασαν τα κουρίτσια, τα παλ΄κάρια πάν στα αμάξια, ζέψανε τα ζευγάρια και τραβήξανε πε κατ΄ πε τα δέντρα.

Ηρθε και ο Δεσποτ΄ς κι αρχίκανε οι αγώνες.

Ακούς΄κε ότι ήρτι ο Γιωργής, ο μπάς πεχλιβάν΄ς πε τα΄νη Χάφσα. Ητανα μουσαφίρ΄ς στου Χριστάκ. Ου Χριστάκ΄ς είχι νια θυγατέρα, Ελέν΄νη λέγανα κι κάμπ’οσου πε το Γιωργή γλυκοκοιτάζνα κρυφά – κρυφά.

Ηρτε κι ένας Τούρκος πεχλιβάν΄ς πε τις Σαράντα Εκκλησιές. Ξίβκανα κατ κατσάλκοι πεχλιβάνοι, παλαίψανα, πήρανι τα μπάσια τσ

Ξικινάνι ου Γιωργής μι τουν Τούρκο. Αρκέψανα να παλαίβνα, καταματώθ΄κανα,

Λέει η Ελέν΄του Γιωργή.

  • Αμα σι νικής αυτό του παλιόσκλου, ξανά του κρύουμ΄του νιρό δε θα του δ΄γείς.

  • Γιουρουντίζ΄ου Γιωργής τον Τούρκο, γιόβ τουν παίρνει, γιόβ τουν καβραντίζ΄κι τουνι χτυπάει καταγίς. Ογράντσανα τα μάτια τα΄.

  • Τελειώσανα οι πεχλιβάνοι, αρκέψανα νια γκάιντα κι γένκι τρανός χουρός κι ο Γιωργής ξανά είδε του κρύου νιρό της Ελέν΄ ς.

 

 

΄Ένα τραγούδι που σώζεται μέχρι σήμερα και τραγουδιέται, αναφέρεται σε ένα φημισμένο παλαιστή από την Ορεστιάδα, τον Ζήση Πεχλιβάνη, που τραυματίστηκε άσχημα από ύπουλο χτύπημα του αντιπάλου.

 

Στι Νεοχώρι βρέ Ζήση μου Να κάλεσαν βρέ Ζήση μου

Στο Νεοχώρι χαρά θα γέν να κάλεσαν τον Ζήση μας

Νερ θα κάμουν κι παλέστρα νερ να ρθει για να παλέψει

Κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη

 

Να κάλεσαν βρε Ζήση μου Εννιά νομάτ βρε Ζήση μου

Να κάλεσαν τσ πεχλιβάνοι εννιά νομάτοι έβαλε

Νερ νμα ρθουν να παλέψουν νερ με την αρκούδα δέκα

Κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη

 

Να κάλεσαν βρέ Ζήση μου Σταυρής στ αφτί βρέ Ζήση μου

Να κάλεσαν τα όργανα Σταυρής στ αφτί του βάρεσε

Νερ να ρθουν για να λαλήσουν νερ μι ψεύτικα τσαλίμια

Κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη κι έλα Ζήση μ πεχλιβάνη

 

 

 

Σέρρες 24 Οκτωβρίου 2004

 

 

 


Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Μέλος Δ.Σ. της Θ.Ε.Ν.Σ.& Β' Αντ/δρος της Π.Ο.Θ.Σ.

 

 

 



ΠΗΓΗ: αρχείο κ. Κοντού Πασχάλη, Διδυμότειχο

>> κ. Φωτεινής Καζακίδου, Λάρισα

>> κ. Κωνσταντίνου Κωντσιλίδη, Σέρρες

>> κ. Ελευθερίου Χατζόπουλου, Σέρρες