ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 24 Ιουλίου 2011 - 88 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ 24 Ιουλίου 1923


Υπογράφηκε η συνθήκη της Λωζάνης


Το λεγόμενο «Ανατολικό Ζήτημα», τουλάχιστον όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές διαφορές, υπήρξε ουσιαστικά ένα Δυτικό Ζήτημα που αφορούσε εξίσου τόσο τα συγκεκριμένα συμφέροντα και προβλήματα των λαών της εγγύς Ανατολής όσο και τις φιλοδοξίες και αντιπαλότητες των Μεγάλων Δυνάμεων. Σε αντίθεση με προγενέστερες συνδιασκέψεις, όπως αυτή του Βερολίνου, το διακύβευμα στη Συνδιάσκεψη της Λωζάννης δεν ήταν η τύχη μιας «ασθενούς» και παρακμάζουσας Αυτοκρατορίας, αλλά το μέλλον ενός αναγεννημένου έθνους, αποφασισμένου να διατηρήσει με κάθε κόστος όσα αναγνώριζε ως κυριαρχικά του δικαιώματα. Το αποτέλεσμα ήταν, όπως είναι γνωστό, στη Συνδιάσκεψη της Λωζάνης να αναζητηθεί μια συμβιβαστική διευθέτηση των διεκδικήσεων Δύσης και Ανατολής. Αναμφίβολα, η Συνθήκη της Λωζάνης συνιστά ένα κείμενο με τεράστια νομική και πολιτική σημασία για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη.

Η Συνθήκη της Λωζάνης ήταν συνθήκη ειρήνης που έθεσε τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας. Oυσιαστικά κατάργησε τη Συνθήκη των Σεβρών που δεν είχε γίνει αποδεκτή από τη νέα κυβέρνηση της Τουρκίας που διαδέχθηκε τον Σουλτάνο της Κωνσταντινούπολης. Μετά δε και την εκδίωξη από την Μικρά Ασία του Ελληνικού στρατού από τον Τουρκικό υπό την ηγεσία του Μουσταφά Κεμάλ , εμφανίστηκε η ανάγκη για αναπροσαρμογή της συνθήκης των Σεβρών.

Η διάσκεψη για την υπογραφή της συνθήκης κράτησε 9 μήνες με ενδιάμεση διακοπή 75 ημερών και χωρίστηκε σε δύο φάσεις.

Η πρώτη ξεκίνησε στις 8 Νοεμβρίου του 1922 στη Λωζάνη και κράτησε μέχρι τις 4 Φεβρουαρίου του 1923.Διακόπηκε κατά δραματικό τρόπο και ξανάρχισαν οι εργασίες της στις 11 Απριλίου για να καταλήξει στην υπογραφή της στις 24 Ιουλίου του 1923, η οποία επέβαλε ειρήνη στην Τουρκία, όχι μόνο με την Ελλάδα, αλλά και με τους άλλους συμμάχους ( Αγγλία, Γαλλία Ιταλία ). Επικεφαλής της Ελληνικής αντιπροσωπείας ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και της Τουρκικής ο Ισμέτ Πασάς.

Με την διάσκεψη αυτή επρόκειτο να γίνει το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών των συμμάχων με την Τουρκία.

Από την πρώτη στιγμή οι εργασίες σκόνταψαν στην αδιαλλαξία της Τουρκικής πλευράς . Η Τουρκία καίτοι νικημένη στον πόλεμο του 1918 προέβαλλε αξιώσεις επειδή θεωρούσε τον εαυτό της νικητή στις επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας με τους Έλληνες το 1922. Οι αξιώσεις της Τουρκίας ήταν εντονότερες σε βάρος της Ελλάδος. Η Τουρκία ζητούσε πολεμική αποζημίωση πολλών εκατομμυρίων χρυσών λιρών, την παραχώρηση της Δυτικής Θράκης, την κατάργηση του Ελληνικού στόλου, την απομάκρυνση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την Κωνσταντινούπολη, καθώς και την απομάκρυνση του Ελληνικού πληθυσμού από την Κωνσταντινούπολη και όπου υπήρχαν Έλληνες. Οι παράλογες αξιώσεις του Ισμέτ Πασά έκαναν τον Βενιζέλο να αποφασίσει την επέμβαση του στρατού, αφού η στρατιά του Έβρου είχε οργανωθεί και ήταν πλέον αξιόμαχη. Δεν τόλμησε να κάνει την κίνηση αυτή επειδή διαπίστωσε την απροθυμία των συμμάχων. Η διάσκεψη πήγαινε από το κακό στο χειρότερο εξαιτίας της αδιαλλαξίας της Τουρκίας. Ο Βενιζέλος επιδεικνύοντας την πολιτική του δεξιοτεχνία και ευελιξία κατόρθωσε οι Τούρκοι να δεχθούν να παραμείνει το Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη και τον Ιανουάριο του 1923 επετεύχθη η υπογραφή της σύμβασης για την ανταλλαγή των πληθυσμών, των αιχμαλώτων και των ομήρων.

Η ανταλλαγή ήταν υποχρεωτική για το σύνολο του Ελληνικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1.650.000 άτομα!) με τους Τουρκόφωνους Μοσουλμανικούς πληθυσμούς της Ελλάδας (670.000 άτομα! )

Η σύμβαση αυτή είχε παγκόσμια σημασία, επειδή για πρώτη φορά στα παγκόσμια χρονικά έγινε και υπογράφηκε παρόμοια συμφωνία. Στην προκειμένη περίπτωση θα ανταλλάσσονταν όλοι οι Έλληνες το γένος αλλά Τούρκοι υπήκοοι με τους μουσουλμάνους της Ελλάδος που ήταν Έλληνες υπήκοοι. Θα εξαιρούνταν οι μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης από τη μια μεριά και οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης από την άλλη. Στη συνέχεια χρειάσθηκαν διαπραγματεύσεις και συζητήσεις μέχρι την ημέρα της τελικής συμφωνίας και της υπογραφής της.

Η συνθήκη οριστικά υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923 στην αίθουσα τελετών του πανεπιστημίου της Λωζάνης η οποία έβαζε τέλος σε μια μεγάλη πολεμική περίοδο και έκλεινε την αυλαία του Ελληνικού δράματος της Μικρασιατικής καταστροφής.

Σύφωνα με αυτήν η Τουρκία ανέκτησε την Ανατολική Θράκη, κάποια νησιά του Αιγαίου, μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων με την Συρία, την περιοχή της Σμύρνης και της Διεθνοποιημένης Ζώνης των Στενών η οποία όμως θα έμενε αποστρατικοποιημένη και αντικείμενο νέας διεθνούς διάσκεψης. Παραχώρησε τα Δωδεκάνησα στην Ιταλία, όπως προέβλεπε και η συνθήκη των Σεβρών, αλλά χωρίς πρόβλεψη για δυνατότητα αυτοδιάθεσης. Ανέκτησε πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα σε όλη της την επικράτεια και απέκτησε δικαιώματα στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε όλη την επικράτειά της εκτός της ζώνης των στενών.

Η Ελλάδα υποχρεώθηκε να πληρώσει σε είδος (ελλείψει χρημάτων) τις πολεμικές επανορθώσεις. Η αποπληρωμή έγινε με επέκταση των τουρκικών εδαφών της Ανατολικής Θράκης πέρα από τα όρια της συμφωνίας. Τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία με τον όρο ότι θα διοικούνταν με ευνοϊκούς όρους για τους Έλληνες. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχασε την ιδιότητα του Εθνάρχη και το Πατριαρχείο τέθηκε υπό ειδικό διεθνές νομικό καθεστώς.

Η συνθήκη υπογράφτηκε μεταξύ της Βρετανικής αυτοκρατορίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ιαπωνίας, της Ελλάδας, της Ρουμανίας, και του Σερβο-Κροατο-Σλοβενικού κράτους από τη μια πλευρά και από την άλλη της Τουρκίας, η οποία δυστυχώς συνεχίζει και σήμερα ακόμη να μην τη σέβεται.

Στο κείμενο της Συνθήκης αναφέρεται ρητά για τις υποχρεώσεις που έχει και που πρέπει η Τουρκία να σεβαστεί, μεταξύ άλλων, τα ανθρώπινα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη, στην Ίμβρο και στην Τένεδο.

Το άρθρο μάλιστα 37 της Συνθήκης ορίζει ότι η Συνθήκη είναι αυξημένης τυπικής ισχύος έναντι οποιουδήποτε άλλου νόμου ή κανονισμού ή εσωτερικής επίσημης πράξης που θα μπορούσε να ισχύσει στην Τουρκία. Δηλαδή, η Τουρκία στερήθηκε από κάθε δικαίωμα να ψηφίζει μόνη της νόμους ενάντια στις υποχρεώσεις που ανέλαβε με την Συνθήκη της Λωζάνης

Τι έκανε και τι κάνει όμως η Τουρκία μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης την οποία τολμάει σήμερα να επικαλείται ξεδιάντροπα;

Με δυο λόγια: Δεν υπάρχει ούτε ΕΝΑ άρθρο της Συνθήκης της Λωζάνης το οποίο η Τουρκία να σεβάστηκε, και όμως έχει το απόλυτο θράσος να την επικαλείται εκεί που νομίζει πως τη συμφέρει

Με την ευκαιρία θα πρέπει να επισημάνουμε και το άρθρο 2 της συνθήκης το οποίο αναφέρει ρητά


Άρθρον 2.

Δεν θα περιληφθώσιν εις την εν τω πρώτω άρθρω προβλεπομένην ανταλλαγήν:

α) οι Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως·

β) οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης.

Θέλουσι θεωρηθή ως Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως, πάντες οι Έλληνες οι εγκατεστημένοι ήδη προς της 30ης Οκτωβρίου 1918, εν τη περιφέρεια της Νομαρχίας Κωνσταντινουπόλεως, ως αύτη καθορίζεται δια του νόμου του 1912.

Θέλουσι θεωρηθή ως μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης, πάντες οι Μουσουλμάνοι οι εγκατεστημένοι εν τη περιοχή ανατολικώς της μεθορίου γραμμής της καθορισθείσης τω 1913 δια της Συνθήκης του Βουκουρεστίου.

Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο θρησκευτικός προσδιορισμός τόσο στην συνθήκη της Λωζάννης όσο και στην συμφωνία περί ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας και η αναφορά σε «μουσουλμανικές μειονότητες « και όχι εθνικές για την Ελληνική Θράκη , βάσει των πρακτικών , ανήκει σε πρωτοβουλία της Τουρκικής αντιπροσωπείας. στη Λωζάνη για να ανταποκρίνεται στο ποικίλο εθνοτικό χαρακτήρα των μουσουλμάνων της Θράκης μια και χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. . Πομάκοι, Τουρκογενείς και Αθίγγανοι ROM

Άρα σαφέστατα προκύπτει από το άρθρο 2 και τη διευκρίνιση αυτή ότι δεν υπάρχει εθνική μειονότητα στη Θράκη δηλαδή Τουρκική, η μη μόνον θρησκευτική και όλοι τους είναι Έλληνες πολίτες μουσουλμάνοι το θρήσκευμα. Και θα συνεχίζει να ισχύει αυτός ο όρος αφού η συνθήκη της Λωζάνης δεν έχει τροποποιηθεί ή ανασταλεί.


Ελευθέριος Θ. Χατζόπουλος

Πρόεδρος

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ

Σέρρες 2011-07-20