ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΡΑΚΗΣ ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ ΤΟΥ 1922

Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922

 

Απαρχή μιας άλλης τραγωδίας του Ελληνισμού

 

Τα αίτια και οι συνέπειες

 

από τον κ. Ελευθέριο Θ. Χατζόπουλο

Πρόεδρο της Π.Ο.Θ.Σ.

 

 Eυχαριστώ από καρδιάς τον φίλτατο Δημήτρη Μαυρίδη για την παραχώρηση κειμένων και φωτογραφικού υλικού για την ομιλία μου.

 

Σεβαστοί Προσκεκλημένοι

 Η ιστορία δεν αποτελεί απλή αφήγηση τετελεσμένων γεγονότων, αλλά προσπάθεια αναδόμησης και ερμηνείας του παρελθόντος, κυρίως μέσα από γραπτές πηγές όπως διατυπώνει ο Λουκιανός ο Σατισατεύς ενώ ο Ιρλανδός Εντμουντ Mπέρκ ισχυρίζεται ότι η ιστορία είναι μία συμφωνία μεταξύ των νεκρών, των ζωντανών και των ακόμη αγέννητων

 

 και ο Σεφέρης μας θυμίζει ότι  υποχρεούμεθα να θυμόμαστε τουλάχιστον με το μέτρο της φλόγας του κεριού,  Τη φλόγα εκείνη που όταν  θυμάσαι καίει, αλλά κι όταν δεν  θυμάσαι σβήνει.

 

άλλωστε αυτός είναι ο σκοπός της  σημερινής εκδήλωσης που γίνεται αε συνεργασία της Π.Ο.Θ.Σ. με τη Θ.Ε.Ν.Σ.

  Πέρασε το καλοκαίρι του 1922 και η γεωργική συγκομιδή ήταν πλούσια θυμάμαι που έλεγε ο αείμνηστος πατέρας μου. ΄Ηταν τότε 17 χρονών και από ότι μου έλεγε τον κόσμο την κατείχε ανησυχία και κατήφεια και άκουγε να λένε οι μεγάλοι. Δεν πάμε καλά και ρώτησε : γιατί άμνια λένε οι μπαρμπάδες στο τσαρσί ότι δεν πάμε καλά ? και τον εξήγησε  Αχ Θεολόγη’ μ τα πράγματα δεν πάνε καλά στον πόλεμο και θα μας διώξουν. Και δεν άργησαν να έρθουν τα μαντάτα.

 

 

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1922 /11 Οκτωβρίου 1922 ,με το καινούργιο ημερολόγιο υπογράφηκε η συμφωνία των Μουδανιών.

 

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έστειλε    το παρακάτω συνταρακτικό τηλεγράφημα κλείνοντας μία από τις τραγικότερες σελίδες της νεότερης Ελλάδας.

 

 «Ανακοινώστε παρακαλώ τηλεγράφημα εις πληρεξουσίους Θράκης, Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι Ελλάδα και επανέρχεται είς άμεσο κυριαρχία Τουρκίας, αποκλειομένης πάσης διαμέσου λύσεως. Υποχρεούμεθα να εκκενώσωμεν

 

 από τούδε Θράκην, Ολόκληρος προσπάθεια μου στρέφεται πως χάνοντας Θράκη να σώσωμεν εν μέτρω δυνατόν Θράκας.

 

 Και μια φθινοπωρινή  μουχρωμένη μέρα ακούστηκε  η σπαρακτική κραυγή   « ΠΕΡΑΣΤΕ ΤΑ ΓΕΦΥΡΙΑ»

  Τα γεφύρια που ζεύουν τον ΄Εβρο ,τα γεφύρια τα παμπάλαια με τις θαυμάσιες καμάρες της Αντριανούς, τις εκατό καμάρες της Μακρογέφυρας της ξακουστής. Μαζέψτε το είναι σας. Δέστε τα γκιότσια σας,  στοιβάζοντας τους κόπους σας φορτώνοντας τα τετράτροχα σας αμάξια.

 

Αυτή η θλιβερή κραυγή υψώθηκε και ο Θρακιώτικος κάμπος σείστηκε και βόγκηξε. Ένας κόσμος αμέτρητος στέναξε και θρηνολόγησε βαριά.  Από το μωρό στην κούνια ως τη γιαγιά, σπάραξαν από θλίψη.

 Και τα αμέτρητα καραβάνια αμαξών κατευθύνονται προς τα δυτικά, προχωρούν από κάθε δρόμο και ξεχύνονται προς τα  γιοφύρια σαν τη  βραδύπορη γραμμή της κάμπιας  που ανεβαίνει τον ανήφορο στο πεύκο γράφει ο Θρακιώτης ιστορικός και λογοτέχνης Πολύδωρας Παπαχριστοδούλου.

 Άφηναν οι Θρακιώτες τους χρυσαφένιους κάμπους και τις απέραντες κοιλάδες, τα αμπέλια

 Άφηναν τους Θρακικούς δρυμώνες, τις λαγκαδιές και τα δάση τα απάτητα, 

 Άφηναν τους ποταμούς, τις γέφυρες, τα μνημεία, τις μνήμες

 

 Άφηναν το τρισχιλιόχρονο  λίκνο του Ελληνισμού και της δισχιλιόχρονης Ελληνικής Ρωμιοσύνης όπου ανθοβολούσε η Ελληνική σκέψη και προκοπή.

 Άφηναν τους παμπάλαιους τάφους των προγόνων και τις εκκλησιές τους και έπαιρναν το φώς της ελεύθερης ψυχής τους, τη φλόγα των θερισμένων κάμπων, την απεραντοσύνη της Ανατολής, τη σοφία των αιώνων της φυλής στις αιώνιες πολιτείες τους, Αδριανούπολη, Ραιδεστός, Τυρολόη, Σαράντα Εκκλησιές, Αρκαδιούπολη., Κεσάνη. Μακρά Γέφυρα,Καλλίπολη

 και τις πνοές των ακρογιαλιών του Εύξεινου Πόντου, και της θάλασσας του Μαρμαρά

  Φεύγουν με τη ψυχή της πατρίδας τους, την ανάσα και την πνοή τους.

 Και ο Θρακικός λαός, σπαραγμένος από  λύπη, μέσα σε μια οκταετία συμμαζεύει ξανά το είναι του και μπαίνει στο δρόμο της εξορίας και της  οριστικής προσφυγιάς.

 

  Και πέρασαν στην αντίπερα όχθη του ΄Εβρου  όπου τους περιμένει ένας αδελφός λαός και ο παπα Μανώλης .παπάς και δάσκαλος φωνάζει στους συντοπίτες τους. Ξεζέψτε και  λύστε τους ζυγούς. Εδώ θα χτίσουμε ξανά τις ορφανές πια και χαμένες μας πατρίδες.

  Καρτερείτε , και οι πλαγιές, οι λαγκαδιές, και οι κάμποι μοσχομύρισαν από το άνθισμα τους που έφερε η καλλιέργεια τους από τους νέους κατοίκους. Ημέρεψε και γέμισε ο τόπος από νέους οικισμούς. Νέα Μάλγαρα, Σαράντα Εκκλησιές,Νέα Μάδυτος, Νέοι Επιβάτες,Νέος Σκοπός, Νέα Αγχίαλος, Νέα Τυρολόη, Νέα Πέραμος, Νέα Καλικράτεια  και τόσες άλλες πολιτείες και χωριά που ξεπετάχτηκαν στους τόπους εγκατάστασης των προσφύγων με τα αξέχαστα ονόματα των αλησμόνητων πατρίδων.

 

Και γίνανε δέντρα μεγάλα ξανάβγαλαν κλαριά και φύλλα της ελπίδας πράσινα. Κι απάνω στα κλαριά τους, σαν τα πουλιά κελαηδούν τα παιδιά τους, δεύτερη, Τρίτη και τέταρτη γενιά της προσφυγιάς. Γίνανε δέντρα μεγάλα, στον ίσκιο τους αναστήθηκε ο χορός, ξανάνθισε το χαμόγελο στα χείλη τους .

 Πέρασαν 94 ολάκερα χρόνια από εκείνη τη μαύρη χρονιά. Και θα περάσουν κι άλλα, κι άλλα 94 κι άλλα 94 μα αυτά τά δέντρα δεν θα ξεχάσουν ποτέ μα ποτέ πως οι ρίζες τους είναι απέναντι.

 Ας δούμε όμως τα γεγονότα της εποχής εκείνης και ας ξεκινήσουμε από την

   Ταυτότητα της Ανατολικής Θράκης

 

 

 Ως κύριο τμήμα της ευρύτερης Θράκης και ως προαύλιο της Κωνσταντινούπολης η Ανατολική Θράκη κατοικείτο ιστορικά κατά πλειονότητα από Έλληνες που ήταν και αστοί και χωρικοί. Η Ανατολική Θράκη αποτελούσε, μέχρι την έναρξη των μεγάλων διωγμών και των εθνικών εκκαθαρίσεων το 1914. την κύρια περιοχή της Θράκης, όπου η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου ήταν καταφανής.

 Στις αρχές του 20ου αιώνα κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη 360.000 Ρωμηοί. Στην Κωνσταντινούπολη κατοικούσαν 300.000 Ρωμηοί. Ο υπόλοιπος πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης, σχεδόν το μισό του συνολικού πληθυσμού, αποτελούσε ένα εθνοτικό αμάλγαμα από Τούρκους. Αλβανούς μουσουλμάνους. Βουλγάρους. Αρμένιους. Τσιγγάνους και Εβραίους.

 Οι Ρωμηοί κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη σε πόλεις όπως η Αδριανούπολη (εθνικό και εκπαιδευτικό κέντρο), οι Σαράντα Εκκλησιές με την αγροτική περιφέρεια της. τη γεμάτη αμπελώνες, η αρχαία, εμπορική πόλη και λιμάνι της Ραιδεστού και τα πλησίον 28 χωριά των Γανοχώρων.     αλλά και σε μικρότερες πόλεις όπως η Μακρά Γέφυρα, η Βιζύη, η Χώρα και ο Γάνος, οι Επιβάτες, το Εξάστερο και η Σηλύβρια. οχυρό έρεισμα του ευρύτερου αμυντικού συστήματος της Κωνσταντινούπολης. Οι συμπαγείς και ακμαίοι ελληνικοί πληθυσμοί κυριαρχούσαν στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, στην ακτή της Προποντίδας. στην ανατολική ακτή του Εύξεινου, στο Ιερό Όρος και στην περιοχή των βουνών της Στράντζας. Αλλά και στον κόλπο του Σάρου, στις ακτές του Αιγαίου πλέον, και μέχρι τις εκβολές του Έβρου. όπου και η αρχαία πόλη της Αίνου, κατοικούσαν κατά πλειοψηφία Έλληνες.

 Η Θράκη βρίσκεται στο κέντρο περίπου ενός πολύ σημαντικού γεωγραφικού και πολιτισμικού χώρου, όπου συγκεντρώνεται μεγάλο τμήμα της ανθρώπινης ιστορίας και όπου υπάρχουν μερικές από τις διασημότερες τοποθεσίες της υφηλίου. Η Θράκη εκτείνεται κατά μήκος των τριών θαλασσών που είναι συμφυείς με την οικουμενικότητα της Ρωμιοσύνης: του Αιγαίου, της Προποντίδας και του Εύξεινου. Η σημασία της Θράκης για τον Νέο Ελληνισμό δεν είναι μόνο αυτή ενός συστατικού χώρου, αλλά και ενός χώρου αναπόσπαστου με την ταυτότητα του. Σύμφωνα με την παρομοίωση του Πλάτωνα οι Έλληνες μαζεύονται γύρω από τις θάλασσες, όπως τα βατράχια γύρω από τους λάκκους με το νερό μετά τη βροχή.

 Η Ανατολική Θράκη αποτελεί σήμερα, μαζί με την Κωνσταντινούπολη, το ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκικής Δημοκρατίας. 

 

Κυρίες και Κύριοι

 Είναι καιρός να μιλήσουμε και για τη Θρακική Καταστροφή, η οποία παραμένει άγνωστη, ανεξήγητη και ουσιαστικά αδικαιολόγητη. Είναι σκόπιμο να γνωρίζουμε τις συνθήκες και τις διεργασίες κάτω από τις οποίες συνέβησαν τα γεγονότα εκείνα. Και αυτό το εννοούμε με τη συναίσθηση ότι ανάλογες συνθήκες συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα Πρόκειται για την άνιση διπλωματία που εφαρμόζεται στις ετεροβαρείς σχέσεις μας με τους ισχυρούς προστάτες, που είμαστε υποχρεωμένοι να αναζητούμε.

 

βρώμικος ορόλος των Μεγάλων Δυνάμεων ...

 

 Η ασύλληπτης έκτασης, τρομερή Μικρασιατική Καταστροφή έχει απωθηθεί και παραμένει σήμερα ως ανοικτό τραύμα στο συλλογικό μας υποσυνείδητο. Λίγο γνωστά είναι τα δραματικά γεγονότα του Αυγούστου του 1922. Κυριολεκτικά άγνωστα παραμένουν, όμως, τα γεγονότα τα σχετικά με την εγκατάλειψη και Εκκένωση της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922.

 Οπωσδήποτε. αν η Μικρασιατική Καταστροφή οφείλεται σε δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες, αυτό δεν είναι βέβαιο ότι ισχύει για την αντίστοιχη καταστροφή στη Θράκη. Μπορούμε να απαριθμήσουμε τις δυσμενείς συνθήκες οι οποίες εμφανίσθηκαν κυρίως μετά το 1919 και οδήγησαν στην αποτυχία του Μικρασιατικού Εγχειρήματος, αλλά και επέβαλαν τότε διαφορετική στρατιωτική και πολιτική αντιμετώπιση. Οι δυσμενείς αυτές συνθήκες περιγράφονται, αλλά. δεν περιορίζονται με εξελίξεις. όπως η ανάπτυξη του τουρκικού εθνικισμού. ο αγγλογαλλικός ανταγωνισμός στην Εγγύς Ανατολή, το ενδιαφέρον της νεαρής τότε Σοβιετικής Ένωσης και η προσέγγιση της προς το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, η αντίθεση της Γαλλίας, της Ιταλίας και των ΗΠΑ στα σχέδια του Λόυδ Τζώρτζ για ενίσχυση των Ελλήνων ως εταίρων της Μεγάλης Βρετανίας και άλλα. Στοιχεία αρνητικά προς τη Μικρασιατική Επιχείρηση αποτέλεσαν επίσης η στάση πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων της Μεγάλης Βρετανίας, η τότε γεωπολιτική των πετρελαίων, οι πολιτικές εξελίξεις στην Υπερκαυκασία και η στάση του ευρύτερου μουσουλμανικού κόσμου, αλλά και τα περιορισμένα οικονομικά μέσα του ελληνικού κράτους καθώς και η έλλειψη οικονομικής υποστήριξης από μέρους της Μεγάλης Βρετανίας.

 Οι δυσμενείς συνθήκες στις οποίες αναφερθήκαμε δεν έχουν ερμηνευθεί ακόμη. Συντελούν έτσι. μαζί με άλλους παράγοντες, στο να στερούμεθα εθνικής συναίνεσης, ώστε να συνεχίζεται με κάποιες μορφές ο εθνικός διχασμός μέχρι τις μέρες μας. Η σύγχυση που συνεχίζει να επικρατεί δεν επιτρέπει στους Έλληνες να αξιολογήσουν τα γεγονότα, αλλά και να συνειδητοποιήσουν πραγματικότητες θεμελιώδεις για την ταυτότητα και την αυτογνωσία μας

 Υπάρχει και η ιδεολογική μας σύγχυση. Ο εθνικοαπελευθερωτικός χαρακτήρας του αγώνα στη Μικρά Ασία δεν αναγνωρίζεται σήμερα, ενώ υπάρχει μια ακατανόητη άγνοια και απέχθεια προς τον Ανατολικό Ελληνισμό. Αυτά μπορούν καλύτερα να γίνουν κατανοητά με ένα παράδειγμα: Η Συνθήκη των Σεβρών θεωρείται σήμερα ως εκδήλωση ιμπεριαλιστικής βουλιμίας, και έτσι είναι σε ότι αφορά τα συμφέροντα των  τότε συμμάχων μας. όχι όμως σε ότι αφορά εμάς. Αυτό γιατί, μία απλή ανάλυση των δεδομένων αρκεί για να δείξει ότι η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν μια μοιρασιά στην οποία οι Ρωμηοί της πάλαι ποτέ Ελληνικής Ανατολής εδικαιούντο και πήραν ένα μερίδιο.

 Το μερίδιο των Ρωμιών στη Συνθήκη των Σεβρών αντιστοιχούσε στο 7% των εδαφών της σημερινής Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ οι ίδιοι, με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς αποτελούσαν το 13% του συνολικού πληθυσμού. Αφήνω κατά μέρος το γεγονός ότι οι Ρωμιοί της Ανατολής έλεγχαν τεράστιο τμήμα του πλούτου. Τελικώς, βέβαια, δεν έλαβαν τίποτε και έγιναν πρόσφυγες.

 

 

Αγαπητοί φίλοι και συμπατριώτες την εποχή εκείνη

 

 Οι Σύμμαχοι αποφάσιζαν  και οι Έλληνες αποδέχονταν

 

Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922 δεν άφησε μόνο τους ελληνικούς πληθυσμούς απροστάτευτους. Η Μεγάλη Βρετανία, η άτυπη και διστακτική σύμμαχος των Ελλήνων, έμεινε τότε χωρίς την προστατευτική ασπίδα του Ελληνικού Στρατού. Αφού ο Ελληνικός Στρατός στη Μικρά Ασία κάλυπτε τα Στενά, την Κωνσταντινούπολη και την ουδέτερη ζώνη που κατείχαν οι Σύμμαχοι στις ακτές της Προποντίδας.

 

 Η άφιξη του Κεμάλ στη Σμύρνη, στις 31 Αυγούστου 1922. σήμανε και την εκδήλωση έντονης κρίσης μεταξύ της Τουρκίας και της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά και μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας. Την κρίση πυροδότησε η δήλωση του Κεμάλ ότι μόνο η παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα απέτρεπε τη σύγκρουση της με τους Συμμάχους.

 Η Γαλλία διαχώρισε τη θέση της και υποστήριζε την απαίτηση των Τούρκων για προσάρτηση στην Τουρκία της Ανατολικής Θράκης και των Στενών, που οι Τούρκοι θα ουδετεροποιούσαν.

 Ωστόσο, η διάσταση στις γνώμες των Βρετανών ιθυνόντων και η απροθυμία της αγγλικής κοινής γνώμης και των αποικιών για πολεμική εμπλοκή με τους Τούρκους, ανάγκασαν την κυβέρνηση του Λόυδ Τζωρτζ να επιδιώξει συνεννόηση με την Τουρκία, μέσω της υποταγής της στις απαιτήσεις της Γαλλίας. Το τίμημα θα ήταν η Ανατολική Θράκη, και θα το πλήρωναν, οι σύμμαχοι της Μεγάλης Βρετανίας. Έλληνες, χωρίς βέβαια να ερωτηθούν.

 Σημαντικό ρόλο στην απόφαση εκείνη έπαιζε η αφόρητη πίεση του Γάλλου Προέδρου Πουανκαρέ. Η θετική διάθεση ορισμένων Άγγλων προς τους Έλληνες δεν ενισχύθηκε από τη μαχητικότητα, την τόλμη και την αποφασιστικότητα των Ελλήνων   . Οι Έλληνες βρισκόταν κάτω από την ψυχολογία της ήττας. Άλλωστε, τις μέρες εκείνες η Ελλάδα εστερείτο ουσιαστικά διπλωματικής αντιπροσώπευσης, ενώ το καθεστώς στην Αθήνα βρισκόταν υπό κατάρρευση.

 Η απόφαση των Συμμάχων για απόδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία, οδηγούσε και στην εγκατάλειψη της Κωνσταντινούπολης, των Στενών και της ουδέτερης ζώνης. Παρά την ταπείνωση των Συμμάχων, αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το ότι ήδη είχαν ικανοποιηθεί από τα κέρδη τους. Η Μεγάλη Βρετανία στη Μεσοποταμία, το Κουρδιστάν και τα πετρέλαια της Μοσούλης. Η Γαλλία, στη Συρία και τον Λίβανο και η Ιταλία, για την καταστροφή της Ελλάδας.

   ΄Άλλο σημαντικό κέρδος ήταν ότι είχαν αποσπάσει την Τουρκία από την προσέγγιση της με τη Σοβιετική Ένωση. Προς μεγάλη, βέβαια, απογοήτευση του Λένιν και του Τρότσκι. οι οποίοι ιδεοληπτικά φαντάζονταν την Τουρκία ως ηγέτιδα μιας παγκόσμιας αντιαποικιακής επανάστασης. Οι Σύμμαχοι ήθελαν τώρα την Τουρκία ως βασικό κρίκο στη ζώνη απομόνωσης που συγκροτούσαν γύρω από τη νεαρή Σοβιετική] Ένωση. Επεδίωκαν την ενίσχυση της για την αποφυγή της κομμουνιστικοποίησής της. Επιπλέον, είχαν· επιλέξει την εθνικιστική Τουρκία ως θεματοφύλακα του Ανατολικού Ζητήματος. Η Ελλάδα δεν τους είχε πείσει ότι μπορούσε να είναι αξιόπιστος εταίρος, όπως είχαν σχεδιάσει ο Βενιζέλος και ο Λόυδ Τζωρτζ. Η ελληνική στρατιωτική πανωλεθρία, ο μικρόψυχος και κοντόφθαλμος ελληνικός διχασμός, όπως και η αλαζονική επιμονή του Κωνσταντίνου να ανακτήσει το θρόνο του. ήταν τα συμπτώματα της ελληνικής αναξιοπιστίας. Η εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία αποτελούσε την προίκα για τη στενή μελλοντική της σχέση με τους Συμμάχους.

 Η απόφαση για την εκκένωση της Θράκης πάρθηκε από τους Συμμάχους στις 9.9.1922 μετά από θυελλώδης συσκέψεις τριών ημερών στο Παρίσι, μεταξύ του Γάλλου πρωθυπουργού Πουανκαρέ και του Άγγλου υπουργού εξωτερικών Λόρδου Κώρζον. Τις μέρες εκείνες δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Αθήνα ικανή να αντιδράσει.

 Και όλα κρίθηκαν

 στη Διάσκεψη Ανακωχής των Μουδανιών.

 

 Η Διάσκεψη των Μουδανιών, οργανώθηκε από τους Συμμάχους για τη σύναψη της ανακωχής και κράτησε από τις 20 έως 28.9.22. Εκεί η Ελλάδα έπαιξε τον ρόλο βωβού παρατηρητή στον οποίο ανακοινώθηκαν οι εις βάρος της όροι. Ο σκοπός της διάσκεψης ανακωχής των Μουδανιών ήταν να υποχρεωθούν οι Έλληνες να αποσυρθούν· από την Ανατολική Θράκη. Το αντάλλαγμα εκ μέρους των Τούρκων θα ήταν ο σεβασμός της ουδέτερης συμμαχικής ζώνης και των Στενών μέχρι την τελική Διάσκεψη Ειρήνης μεταξύ των Συμμάχων και των Τούρκων. Οι Έλληνες εκλήθησαν στα Μουδανιά για να αποδεχθούν τα σε βάρος τους τετελεσμένα γεγονότα. Και αυτό έκαναν. Έγινε δηλαδή εκεί. μία διευθέτηση των συμμαχικών σχέσεων με την Τουρκία, ερήμην της Ελλάδας.

 

Η διάσκεψη άρχισε χωρίς τους Έλληνες, που δεν είχαν ακόμη φθάσει, με κύριο θέμα τη γραμμή που θα αποσύρονταν οι Έλληνες. Πρόκειται δηλαδή για μια ιδιόρρυθμη διάσκεψη ανακωχής που προδικάζει τη Συνθήκη Ειρήνης. Για μια ανακωχή που υποχρεώνει τον έναν από τους δύο αντιπάλους να υποχωρήσει πολύ πέραν της γραμμής, την οποία κατείχε, και να παραχωρήσει μεγάλες εκτάσεις στον αντίπαλο.

 Κατά την αφήγηση του Ισμέτ [νονού στον Σπύρο Μαρκεζίνη το 1972. δέχθηκαν όλοι οι συμμετέχοντες  την προτροπή του: «Ας φθάσουμε σε ένα αποτέλεσμα και οι Έλληνες θα υποχρεωθούν να το δεχθούν».

  Οι Έλληνες αντιπρόσωποι, στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης Αινιάν και Πτολεμαίος Σαρηγιάννης, συνταγματάρχης όταν   προσήλθαν την επαύριον   τους ζητήθηκε να προσυπογράψουν ότι οι άλλοι αποφάσισαν εις βάρος τους. Είναι προς τιμήν τους που αρνήθηκαν να υπογράψουν.

 

 

  Δεν τους επέτρεψαν να παρακαθίσουν στην τράπεζα της Διάσκεψης ως ισότιμοι τους. αλλά τους καλούσαν για ενημέρωση σε κάποιο από τα συμμαχικά πλοία Μία άλλη διαπίστωση ταπεινωτική για τους Έλληνες είναι ότι οι Γάλλοι και οι Ιταλοί φέρονταν ως σύμμαχοι της Τουρκίας. Μόνον οι απαυδισμένοι Άγγλοι διαπραγματεύονταν, παρεμπιπτόντως, τα συμφέροντα της Ελλάδας. Κατά τον Σπύρο Μαρκεζίνη «οι Έλληνες παρέμειναν βωβοί θεατές και οι Τούρκοι ήγειρον συνεχώς και νέας αξιώσεις».

 Ο στρατηγός Σαρπύ με την καθοδήγηση του Φρακλίν Μπουγιόν. δέχθηκε όλα τα αιτήματα των Τούρκων. Ακολούθησαν οι Ιταλοί και μετά οι διστακτικοί Άγγλοι. «Η Θράκη μας παραδόθηκε χωρίς να ριφθεί ούτε ένας πυροβολισμός», σχολίαζε μετά από πενήντα χρόνια ο Ισμέτ Ινονού.

 

 Συνέπειες της συνθήκης αυτής ήταν

 

Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης

 

 Στις 25.9.1922 ο Βενιζέλος τηλεγράφησε από το Παρίσι: «Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι' Ελλάδα», και: «ανάγκη Θράκες να εγκαταλείψωσι την γην, ην από τόσον αιώνων κατοικούσιν, αυτοί και προγονοί των». Ήταν ακόμη μία από τις εθνικές εκκαθαρίσεις του 20ου αιώνα Η Συμφωνία Ανακωχής των Μουδανιών δεν επέβαλε και την αποχώρηση του ελληνικού πληθυσμού. Ωστόσο, οι γενοκτονίες πρακτικές των Τούρκων είχαν δημιουργήσει ένα κλίμα πανικού και φόβου που ανάγκασανσύσσωμο τον χριστιανικό πληθυσμό να αποχωρήσει ακολουθώντας τον Ελληνικό Στρατό.

 Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης σήμαινε τη μετακίνηση των 260.000 θρακών προσφύγων με την οικοσκευή τους και μέρος της σοδειάς τους. όπως και την αποχώρηση δεκάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία. οι οποίοι τον προηγούμενο μήνα, με την κατάρρευση του μετώπου της Μικράς Ασίας, είχαν καταφύγει στη Θράκη. Μετακινήθηκαν επίσης Αρμένιοι, Κιρκάσιοι και Τούρκοι αντικεμαλικοί των οποίων ο αριθμός δεν είναι γνωστός. Τη μετακίνηση συμπλήρωσε η αποχώρηση 70.000 περίπου στρατιωτών της Στρατιάς Θράκης, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν δυτικά του 'Εβρου. Μαζί. και τελευταίοι, αποχώρησαν οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι και η ελληνική χωροφυλακή.

 Κατά τις είκοσι ημέρες της εκκένωσης της Θράκης δηλαδή, μετακινήθηκαν προς δυτικά πάνω από 450.000 άτομα. Οι μετακινήσεις έγιναν με τραίνα, με πλοία και οδικώς με κάρα. τα οποία ήταν τότε διαθέσιμα στη Θράκη. Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης είχε ολοκληρωθεί το τελευταίο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του 1922.

 

 Και το ερώτημα

 

 Γιατί οιΈλληνες δεν αντιστάθηκαν;

 

 Δεν μας είναι γνωστό κάτω από ποιες συνθήκες οδηγήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο να επιμείνει στην αποδοχή της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης και να αποδεχθεί τα τετελεσμένα. Ίσως. ο κυκλοθυμικός χαρακτήρας του επηρεάστηκε από τα καταστροφικά αποτελέσματα της μικρασιατικής   περιπέτειας. Νόμιζε ότι δεν ευθυνόταν για την καταστροφή και ότι προφύλασσε το έθνος από άλλες καταστροφές. Υπάρχει βέβαια και το στοιχείο της ρεαλιστικής αντιμετώπισης μιας κατάστασης που όπως φαινόταν τότε ήταν εξαιρετικά δύσκολη: η χώρα είχε ηττηθεί, ο Στρατός είχε διαλυθεί και εκατόντάδες χιλιάδες πρόσφυγες στερούνταν στέγης και τροφής. Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τον Βενιζέλο για τη μικρασιατική του πολιτική. Ήταν εμφανής η διάθεση και η κατεύθυνση των Νεότουρκων για τη γενοκτονική εξόντωση του Μείζονος Ελληνισμού της Ανατολής. Οι προθέσεις των Νεότουρκων για πλήρες ξερίζωμα η εξόντωση των μη μουσουλμανικών πληθυσμών στη Μικρά Ασία και τη Θράκη, φάνηκαν αμέσως μετά την επικράτηση τους. Λίγο μετά. υποστηρίχθηκαν θερμά από τους Γερμανούς συμμάχους τους.

 Η μεγάλης κλίμακας ανατολική πολιτική του Βενιζέλου τελειώνει με τις μοιραίες εκλογές της 1.11.1920. όπως τελειώνει και η ιστορικών διαστάσεων πολιτική του παρουσία. Έκτοτε, δεν υπάρχει ανατολική πολιτική στην Ελλάδα. Κατά το Λόυδ Τζωρτζ οι εκλογές της 1.11.1920 συγκρίνονταν με την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Δεν φανταζόταν τότε. ότι αυτό που θα επακολουθούσε θα ήταν ακόμη τρομερότερο. Η μομφή για τον Βενιζέλο μπορεί να δοθεί για την ανεξήγητη απόφαση των εκλογών εκείνων, όπως και για την έλλειψη τόλμης τον Σεπτέμβριο του 1922. Βέβαια, η μομφή απευθύνεται στον Βενιζέλο, γιατί οι πολιτικοί αντίπαλοι του. παρά τον πατριωτισμό τους. διέπραξαν τεράστια σφάλματα και ήταν σαφώς ανίκανοι να δώσουν λύση στη μικρασιατική εμπλοκή την οποία ο ίδιος ο Βενιζέλος είχε δημιουργήσει. Ο Βενιζέλος ήταν ο μόνος που διέθετε την τόλμη, το διεθνές κύρος και τις ικανότητες που ήταν απαραίτητες για την απεμπλοκή] από τη Μικρά Ασία. όταν ήταν πια φανερό το αδιέξοδο και οι διεθνείς συγκυρίες ήταν πια δυσμενείς. Υπήρχε χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη δυνατό να διασωθεί ο Ελληνισμός της Ανατολής, η Ανατολική Θράκη και ίσως και η Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο ο  Βενιζέλος του 1922 δεν είναι ο Βενιζέλος του 1915 ή του 1919. Για πρώτη φορά φαίνεται να τον διακρίνει κάποια απαισιοδοξία και παραίτηση. Έχει απορρίψει τη Μεγάλη Ιδέα και πιστεύει πλέον ότι τα όρια του Ελληνισμού βρίσκονται στον Έβρο. Η έλλειψη ενδιαφέροντος του Βενιζέλου για την Ανατολική Θράκη μας φαίνεται σήμερα αδικαιολόγητη, όπως και η σύνταξη του με το κλίμα της απογοήτευσης και της παραίτησης.   Η αντίληψη του Βενιζέλου για το Ανατολικό Ζήτημα δεν απέδιδε μεγάλη σημασία στη Θράκη, αφού η πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας ήταν γι' αυτόν αδύνατη χωρίς ελληνική παρουσία στην ασιατική πλευρά του Αιγαίου.

 Η απόφαση για την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης χωρίς αντίσταση, ο πανικός και η αδυναμία συνεννόησης δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο από την κόπωση και το βάρος της ήττας που πίεζε τους Έλληνες τις μέρες εκείνες. Η ελληνική νευρικότητα και απογοήτευση μπορούν ίσως να ανιχνευθούν σε ότι οι αλλεπάλληλες καταστροφές και συμφορές είχαν  συσσωρευτεί στο συλλογικό ελληνικό υποσυνείδητο.

Εκείνο που πρέπει να παρατηρήσουμε αφορά τη νοοτροπία της εξάρτησης που χαρακτήριζε τη χώρα μας για την τυφλή πίστη στην παντοδυναμία και τη στήριξη των υποτιθέμενων   συμμάχων μας. Κατά τις δραματικές μέρες πριν από τον Αύγουστο του 1922. κυριαρχούσε η εντύπωση ότι οι Άγγλοι δεν θα επέτρεπαν νίκη των Τούρκων. Μετά την καταστροφή, όλοι. με λίγους διαφωνούντες, που οι διαφωνίες τους πνίγηκαν μέσα στη γενική επιθυμία υποταγής στις συμμαχικές υποδείξεις, ήταν τυφλά πρόθυμοι να πράξουν ότι θα επέβαλε το συμμαχικό διευθυντήριο. Ο ίδιος ο Βενιζέλος υποδεικνύει τη συμμόρφωση σε ότι επιθυμούσαν οι Αγγλοι. Ζούσε ακόμη στο κλίμα των καλών ημερών. Οι Σύμμαχοι, όμως. δεν νοιάζονταν για τίποτε άλλο από τα συμφέροντα τους και αυτά δεν ήταν τότε ίδια με τα συμφέροντα της Ελλάδας.

 

Δυστυχώς στην πολιτική που ασκήθηκε από μέρους των Ελλήνων κυριάρχησε η φροντίδα να εξυπηρετηθεί πρώτα η Μεγάλη Βρετανία, ώστε ανεπαισθήτως παραμερίστηκαν· τα ελληνικά συμφέροντα με αποτέλεσμα την ταφική πομπή του Ελληνισμού της Θράκης μας.

 

 Και ΤΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ

 

Η εξαγορά της Τουρκίας με την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης δημιούργησε δυσμενή κατάσταση για τη χώρα μας. η οποία έχασε τη θέση του στρατηγικού εταίρου της Μεγάλης Βρετανίας. Έκτοτε η Τουρκία παραμένει στο στρατόπεδο στο οποίο ανήκει και η Ελλάδα και όπου πάντα η Τουρκία βαρύνει περισσότερο από μας. Εκτός από τη διατήρηση της Ανατολικής Θράκης, κύριος σκοπός της διπλωματίας μας το 1922 θα έπρεπε να είναι και η ματαίωση της προσέγγισης Μεγάλης Βρετανίας - Τουρκίας. Η παραμονή μας στην Ανατολική Θράκη εξυπηρετούσε αμφότερους τους στόχους.

 Με την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες οι Τούρκοι επιστρέφουν στην Ευρώπη και θέτουν μια υποθήκη που σήμερα ονομάζεται: «Ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας». Χωρίς την παρουσία της στην Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, η Τουρκία θα ΄ήταν αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή μία χώρα της Ασίας με σαφή ασιατική ταυτότητα. Η μικρασιατική ήττα της Ελλάδας και το ιστορικά πρωτοφανές γεγονός της συγκέντρωσης όλων των Ελλήνων στην ευρωπαϊκή τους κοιτίδα δημιουργούν συνθήκες που τροφοδοτούν μια κρίση ταυτότητας και στις δύο χώρες. Στην Τουρκία, με το να παραμένει μετέωρη σαν τις κρεμαστές γέφυρες του Βοσπόρου ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία και ανάμεσα σε ένα ψευδεπίγραφο δυτικό προσανατολισμό και σε μια ασιατική ταυτότητα. Και η Ελλάδα με το να προσπαθεί να ενταχθεί στο δυτικό ευρωπαϊκό σύστημα, αφού έχει χάσει την οικουμενική της διάσταση και τον μείζονα Ελληνισμό της καθ’ ημάς Ανατολής.

 Η ελληνική γεωπολιτική σκέψη δεν έχει ακόμη κατορθώσει να εκτιμήσει σωστά το μέγεθος και τη σημασία των γεγονότων. Και αυτό είναι αναγκαίο, γιατί ίσως δεν απέχουμε πολύ από την εποχή κατά την οποία η Τουρκία θα αναδειχθεί και πάλι ως ένα πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Ίσως τότε η Μικρασιατική Καταστροφή αποκτήσει τις διαστάσεις μιας ήττας ολόκληρης της Ευρώπης, αλλά και ίσως η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες θα αναγνωρισθεί ως ένα ασυγχώρητο σφάλμα.

 Τα αποτελέσματα της ανακωχής των Μουδανιών ήταν αρνητικά για την ελληνική πλευρά, αφού συνολικά 410.000 Έλληνες   υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα την Ανατολική Θράκη    Ακόμη, η συμφωνία υπήρξε προανάκρουσμα της Συνθήκης της Λωζάννηςπου ακολούθησε και ρύθμισε οριστικά τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας. Τα δε ελληνοτουρκικά σύνορα ορίσθηκαν στο μέσο της κοίτης του ποταμού Έβρου, όπως ισχύουν έως σήμερα.

 Κυρίες και κύριοι το να γνωρίζεις πράγματα και γεγονότα για να μπορείς να υπερ αμύνεσαι για την ιστορία σου, τον πολιτισμό σου, τη γλώσσα σου,  την παράδοσή σου  και   την Ελληνορθόδοξη ταυτότητά σου δεν είναι ούτε  εθνικισμός ούτε ρατσισμός.

 Θα είναι όμως ρατσισμός  εάν δεν αντισταθείς   στη συρρίκνωση της πατρίδας σου, στη διαστρέβλωση και παραχάραξη της ιστορίας και του πολιτισμού σου, στη φαλκίδευση της παράδοσής σου και στο ξεπούλημα της πατρίδας σου

 

 Σεβαστοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι, η σημερινή εκδήλωση σε απόλυτη συνεργασία της Π.Ο.Θ.Σ. με το μέλος της Θ.Ε.Ν.Σερρών επιβεβαιώνει του λόγου μας το αληθές, ότι οι

 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΛΟΓΟ ΚΑΙ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΟΤΙ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΑΠΑΝΤΟΥΝ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΑ,ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ.

 σας ευχαριστώ για την  προσοχή σας.

 

 

Σέρρες 04 Δεκεμβρίου 2016

 

 

ΠΗΓΕΣ:

 Δημήτριος Μαυρίδης: Η Εκκένωση της Θράκης Οκτώβριος 1922

 Ερνεστ Χεμινγουέι : Η φρίκη της εκκένωσης της Θράκης

 Αρχείο Π.Ο.Θ.Σ.